Lichamelijke klachten

Dyspneu (benauwdheid)

Opslaan

Deze tekst gaat over dyspneu in de palliatieve fase (als genezen niet meer mogelijk is).

In deze tekst lees je meer over:

Dyspneu (benauwdheid)

Dyspneu is het gevoel niet genoeg lucht binnen te krijgen. Een ander woord voor dyspneu is benauwdheid of kortademigheid.

Dyspneu die tijdelijk ernstiger of onaangenamer is of dyspneu die alleen maar in aanvallen komt, heet aanvalsgewijze dyspneu. Met tijdelijk wordt hier bedoeld: meestal minder dan 10 minuten. 

Dyspneu komt vooral voor bij patiënten met kanker, COPD, hartfalen of neurologische aandoeningen waarbij de ademhalingsspieren zijn aangedaan.
 

    Oorzaken van dyspneu

    Dyspneu kan verschillende oorzaken hebben:

    • De bovenste luchtwegen zijn vernauwd: bijvoorbeeld door een tumor of een allergische reactie
    • De longen werken niet goed meer door een tumor, uitzaaiingen, longaandoeningen, longontsteking of een longembolie (bloedstolsel dat een bloedvat in de longen afsluit). Of  door vocht in de longen, een klaplong of het vena cava superior syndroom
    • Het hart werkt niet goed meer (door hartfalen, ophoping van vocht in het hartzakje, hartritmestoornissen)
    • Zwakte van de ademhalingsspieren
    • Hoogstand van het middenrif (bijvoorbeeld door vochtophoping in de buik of een sterk vergrote lever), waardoor de longen zich niet goed kunnen ontplooien
    • Misvorming van de borstholte door afwijking van de wervelkolom (bijvoorbeeld een ernstige verkromming van de wervelkolom)
    • Overgewicht 
    • Bloedarmoede
    • Metabole acidose: een te hoog zuurgehalte van het bloed door ophoping van zuur in het bloed of verdwijnen van bicarbonaat uit het bloed
    • Psychische problemen zoals angst, spanning en/of depressie

    Onderzoek en diagnostiek

    De arts stelt je vragen over je medische voorgeschiedenis en over je klachten. Daarna zal hij of zij je lichamelijk onderzoeken.

    Mogelijk vraagt de arts je een vragenlijst in te vullen. Aan de hand van de scores kan de arts de ernst van de dyspneu bepalen. Ook kan de arts je vragen een dagboekje bij te houden waarin je opschrijft wanneer je benauwd bent en hoe lang de benauwdheid duurt.

    Vaak krijg je aanvullend onderzoek naar de werking van je longen en/of hart:

    • Bloedonderzoek 
    • Meting van het zuurstofgehalte van het bloed
    • ECG
    • Longfunctieonderzoek 
    • Foto of CT-scan van de long of bronchoscopie (kijkonderzoek van de long)

    Behandeling van de oorzaak

    De arts bekijkt wat waarschijnlijk de oorzaak is van de dyspneu. Als het mogelijk is, behandelt de arts de oorzaak.

    Mogelijke behandelingen van de oorzaak zijn:

    • Bij afsluiting van de luchtwegen door de tumor: operatie, wegbranden of bevriezen van de tumor, plaatsen van een stent (buisje in de luchtweg). Bij een operatie maakt de arts via uw hals een gaatje in de luchtpijp (tracheostoma).
    • Bestraling van de tumor.
    • Behandeling van de tumor of uitzaaiingen in de longen met chemotherapie, antihormonale therapie en/of doelgerichte therapie.
    • Behandeling van COPD of hartfalen.
    • Behandeling met antibiotica bij een longontsteking.
    • Antistolling bij een longembolie.
    • Weghalen van vocht in de longen, het hartzakje of de buikholte.
    • Weghalen van lucht bij een klaplong.
    • Bestraling, chemotherapie of het plaatsen van een stent bij een vena cava superior syndroom.
    • Bloedtransfusie(s) bij bloedarmoede.
    • Behandeling van metabole acidose.
    • Behandeling/begeleiding bij psychische problemen.

    Behandeling van de klachten zonder medicijnen

    • Een goede ademtechniek is belangrijk. Ook ademhalings- en ontspanningsoefeningen kunnen helpen. De fysiotherapeut kan je hierbij ondersteunen.
    • Gebruik een rollator, een karretje om de zuurstoffles te vervoeren en/of een ventilator
    • Soms kan zuurstof zinvol zijn.
    • Heb je een tracheacanule en last van taai slijm, dan kan uitzuigen helpen.

    Behandeling van de klachten met medicijnen

    Soms kunnen de volgende medicijnen helpen tegen dyspneu: 

    • Morfine: werkt niet alleen voor pijn, maar ook voor dyspneu
    • Corticosteroïden: dexamethason of prednison
    • Benzodiazepines (bijvoorbeeld oxazepam): bij angst en spanning als morfine onvoldoende effect heeft

    Bij ernstige dyspneu kort voor het sterven, kan palliatieve sedatie soms een optie zijn. Hierbij krijg je medicijnen die het bewustzijn verlagen en je soms in slaap brengen tot aan het overlijden.

    Over deze pagina

    De informatie in de bibliotheek is getoetst door medisch specialisten en andere deskundigen.

    Laatste update: januari 2016

    Dit artikel is geschreven door kanker.nl.

    Met medewerking van

    Dr. Graeff, A. de (medisch oncoloog)