Dwarslaesie bij ongeneeslijke kanker

Deze informatie is gecontroleerd door deskundigen.

Naar colofon

Opslaan

Deze tekst gaat over dwarslaesie bij mensen met kanker in de palliatieve fase (als genezen niet meer mogelijk is).

Lees op deze pagina over:

Wat is dwarslaesie?

Een dwarslaesie is een flinke beschadiging van het ruggenmerg. Als het ruggenmerg echt helemaal onderbroken is (doorgesneden of helemaal weggedrukt), dan heet dat een volledige dwarslaesie.  

Uitleg over het ruggenmerg

Al je zenuwen komen uit je hersenen en je ruggenmerg. Het ruggenmerg wordt goed beschermd door de wervels. In elke wervel zit een gat (als bij een donut) en als alle wervels op elkaar gestapeld zijn, vormen die gaten een soort tunnel, het wervelkanaal. De bundel zenuwen die daar doorheen loopt, heet het ruggenmerg. 

Schade aan het ruggenmerg door een tumor

Als het ruggenmerg beschadigd raakt, heeft dat invloed op alles wat daaronder gebeurt. Als een tumor in je rug op het ruggenmerg drukt, kan je bijvoorbeeld minder kracht in je benen hebben, je plas niet meer op kunnen houden of niet meer voelen of je moet poepen. Als je ruggenmerg in je nek beschadigd raakt, kan je ook minder gevoel en kracht in je handen hebben.

Klachten door een dwarslaesie

Mensen met een dwarslaesie hebben vaak last van:

  • minder of geen kracht in de benen (moeilijk of niet kunnen lopen)
  • geen gevoel in de benen
  • plas en poep niet meer op kunnen houden

Als het om een hoge dwarslaesie gaat (in de nek), kunnen er ook andere klachten zijn, bijvoorbeeld van de armen en ademhalingsspieren.

Klachten bij een nog niet volledige dwarslaesie

Je kunt al klachten hebben voordat je een volledige dwarslaesie hebt, als er nog enkele zenuwbanen werken. Als er dan snel wordt behandeld, is het soms mogelijk een volledige dwarslaesie te voorkomen.

Het gaat dan om deze klachten:

  • (meer) pijn in nek of rug
  • minder kracht in de benen (en soms ook in de armen)
  • problemen met het bewegen van de benen (en soms ook de armen)
  • wankel lopen
  • ‘doof’ gevoel of tintelingen in de borst, buik, liezen en/of benen of rond de anus
  • niet meer kunnen lopen en/of staan
  • door de benen zakken

Als je een van deze klachten hebt, waarschuw dan zo snel mogelijk je arts. 

Oorzaken van een dwarslaesie

Bij mensen met kanker in de palliatieve fase ontstaat een dwarslaesie vaak door  uitzaaiingen in de wervels (wervelmetastasen). De wervelmetastasen zelf geven vaak, maar niet altijd klachten. Zijn er wel klachten, dan is dat meestal rug- of nekpijn.

Als de uitzaaiing in het wervelkanaal groeit, dan kan hij op het ruggenmerg drukken. Hierdoor kan je klachten krijgen als verlies van kracht en gevoelloosheid. Dit heet ook wel neurologische uitval of zenuwuitval. Uitval wordt niet alleen door de tumor veroorzaakt, maar ook doordat er vocht rond de tumor zit (oedeem) dat op het ruggenmerg drukt.

Werveluitzaaiingen komen het meest voor bij deze kankersoorten:

  • prostaatkanker
  • longkanker
  • borstkanker
  • kanker van het beenmerg: multipel myeloom (ziekte van Kahler)

Onderzoek

De arts stelt je vragen en onderzoekt je. Meestal krijg je ook een van de volgende onderzoeken:

  • MRI-scan
  • CT-scan
  • botscan of PET-scan

Het kan ook zijn dat niemand nog wist dat je kanker had voordat je last kreeg van zenuwuitval. Dan is verder onderzoek nodig om te kijken wat voor soort kanker je hebt. Dat kan meestal alleen door wat weefsel van de uitzaaiingen onder de microscoop te onderzoeken.

Het weefsel kan op twee manieren worden weggehaald:

  • met een naald (een punctie)
  • bij een operatie

Dwarslaesie bij ongeneeslijke kanker: wat is eraan te doen?

Er zijn verschillende behandelingen mogelijk. Welke behandeling gekozen wordt, hangt onder andere af van:

  • hoe je er lichamelijk en geestelijk aan toe bent 
  • hoe erg je wervelkolom is beschadigd
  • de kankersoort die je hebt
  • of je nog lang te leven hebt
  • of je al eerder een behandeling hebt gehad (en de uitval dus terug is gekomen)

Behandeling van de oorzaak kan bijvoorbeeld zijn:

  • operatie
  • bestraling
  • chemotherapie, vooral bij de ziekte van Kahler)
  • anti-hormonale therapie, bij prostaatkanker  of borstkanker

Tegelijkertijd zal de arts de klachten behandelen, bijvoorbeeld met:

  • medicijnen om de zwelling rond de tumor te verminderen
  • pijnstillers (als dat nodig is)

Wat kun je zelf doen? 

Als je een volledige dwarslaesie hebt, kun je daar zelf niets aan doen. Het is wel belangrijk dat je je (huis)arts vertelt welke klachten je hebt (bijvoorbeeld pijn), zodat hij of zij je goed kan behandelen.

De arts kan je ook doorverwijzen naar zorgverleners die je bijvoorbeeld kunnen adviseren over urineverlies (incontinentie) of die je geestelijke steun kunnen geven.

Wat wil je en wat vind je belangrijk

Als je arts je een behandeling voorstelt, hoef je daar geen ‘ja’ op te zeggen. Het is erg belangrijk om goed na te denken over wat jij zelf wil. Vraag gerust naar de voordelen en de nadelen van de behandelingen. Wat weegt voor jou het zwaarst? Wat wil je wel, en wat wil je niet?

Bespreek je wensen met je arts, zorgverleners en naasten. Vertel hun duidelijk wat je wilt. Dan kunnen zij jou de zorg bieden die bij jou past.

Colofon

Met medewerking van:

illustratie-arts-man

Dr. Alexander de Graeff

Internist-oncoloog, UMC Utrecht

illustratie-arts-vrouw

Dr. Manon Boddaert

Arts palliatieve zorg, IKNL

Foto Etje Verhagen

Drs. Etje Verhagen-Krikke

GZ-psycholoog, Praktijk De Beken

LinkedIn

illustratie-deskundige-vrouw

Drs. José van Nus-Stad

Manager informele zorg, Kuria

Illustratie mensen

Ervaringsdeskundigen

illustratie-verpleegkundige-vrouw

Francis Mensink

Verpleegkundig consulent, IKNL

illustratie-verpleegkundige-vrouw

Jeanet van Noord

Verpleegkundig specialist palliatieve zorg, LUMC

logo Over Palliatieve Zorg

Palliatieve Zorg Nederland

Gemaakt door de redactie van kanker.nl

Laatste update: februari 2022