Vocht in buikholte (ascites) bij ongeneeslijke kanker

Deze informatie is gecontroleerd door deskundigen.

Naar colofon

Opslaan

Door kanker of andere oorzaken kan er vocht in je buikholte ontstaan, waardoor je buik dikker wordt. Op deze pagina lees je meer over de behandeling en wat je zelf kunt doen.
 

Lees op deze pagina verder over:

Ascites bij ongeneeslijke kanker

De buikholte is wat vaak gewoon je buik heet. Je buikholte is waar je maag, darmen en lever zitten. Om deze organen zit buikvlies.

Door kanker of andere oorzaken kan er vocht in je buikholte komen. Je lichaam kan dat vocht niet goed afvoeren.

vocht in de buikholte (ascites)

Als er teveel vocht in je buikholte zit, kun je last krijgen van:

  • dikke buik
  • buikpijn
  • zwaarder worden
  • geen zin hebben in eten
  • snel vol zitten na het eten
  • opkomend maagzuur
  • misselijkheid en/of overgeven
  • kortademigheid
  • dikke enkels en voeten
  • vermoeidheid
  • minder goed kunnen bewegen  

Oorzaken van vocht in de buikholte

Vocht in de buikholte kan verschillende oorzaken hebben. Bij ongeneeslijke kanker komt het meestal door:

  • uitzaaiingen in het buikvlies
  • uitzaaiingen in de lever
  • geblokkeerde aders in de lever (door een tumor of trombose)
  • geblokkeerde lymfebanen in je buik of de borst

Uitzaaiingen in het buikvlies
Het buikvlies is een dun vlies aan de binnenkant van de buikholte. Het buikvlies zit ook om de organen in de buik heen. Wanneer je uitzaaiingen in je buikvlies hebt, dan maken de kankercellen extra vocht aan. Ook verstoppen ze vaak de afvoerwegen voor dit vocht. Het vocht kan dan niet goed weg.

Uitzaaiingen in de lever
De lever haalt afvalstoffen uit het bloed. Daarom stroomt er heel veel bloed door de lever. De aders van de lever kunnen verstopt of dichtgedrukt worden door een tumor in de lever. Dan kan het bloed niet goed doorstromen en lekt er vocht in de buikholte.

Geblokkeerde aders in de lever (door tumoren of trombose)
De lever haalt afvalstoffen uit het bloed. Daarom stroomt er heel veel bloed door de lever. De aders van de lever kunnen verstopt of dichtgedrukt worden, bijvoorbeeld door een tumor of een bloedprop in een ader van de lever. Dan kan het bloed niet goed doorstromen en lekt er vocht in de buikholte.

Geblokkeerde lymfebanen in je buik of de borst
Behalve bloed stroomt er nog een andere vloeistof door je lichaam: lymfe. Het komt uit je organen, en gaat via de lymfevaten naar de lymfeklieren. Daar worden afvalstoffen, virussen en bacteriën uit de lymfe gehaald. Als de lymfevaten verstopt raken, bijvoorbeeld door een tumor, loopt er lymfe uit de vaten. Dat kan in de buikholte komen.

Andere oorzaken van ascites

Ascites kan ook ontstaan door andere oorzaken:

  • Infecties van het buikvlies: Het buikvlies is de bekleding van de buikholte. Als het buikvlies ontstoken of geïrriteerd raakt, geeft het vocht af.
  • Verlittekening van de lever (levercirrose): Wanneer de druk in de poortader te hoog wordt, stijgt de druk in de kleine bloedvaatjes van de darm waardoor er veel vocht uitgeperst wordt. Dit kan niet voldoende worden afgevoerd en komt daardoor in de buik terecht. (De poortader is de ader die bloed naar de lever voert.)
  • Hartproblemen (hartfalen): Als het hart niet sterk genoeg is, wordt het bloed in de aders in het onderste deel van je lichaam (je voeten, benen en buik) niet goed weggepompt. Daardoor krijg je vocht in je voeten en enkels, maar ook in je buik.
  • Te weinig eiwit in het bloed: In je bloed zit eiwit (albumine). Albumine zorgt er onder andere voor dat het bloedplasma (het ‘waterige’ deel van het bloed) in de bloedvaten blijft en niet door de wand heen lekt. Als je te weinig albumine in je bloed hebt, kan je dus vocht in je buik krijgen. 

Vocht in de buikholte bij ongeneeslijke kanker: wat is er aan te doen?

Als je klachten hebt die wijzen op vocht in de buikholte (ascites), is het belangrijk om die met je arts te bespreken. Je arts kan onderzoeken wat de oorzaak is en met je bespreken of de ascites te behandelen is. 

Onderzoeken

De arts stelt je vragen en onderzoekt je. Soms is extra onderzoek nodig om te kijken of je klachten echt door ascites worden veroorzaakt, en wat de oorzaak ervan is. Bijvoorbeeld:
•    onderzoek van het vocht, dat met een lange naald uit de buikholte wordt gezogen
•    een echo of CT-scan

Behandeling van de oorzaak van ascites

Als bekend is waar de ascites door komt, kan de oorzaak misschien (verder) behandeld worden, bijvoorbeeld door:

  • behandeling van de kanker, bijvoorbeeld met chemotherapie
  • een buisje in de poortader (de ader die het bloed naar de lever voert), zodat daar weer bloed doorheen kan 
  • opheffen van het eiwittekort
  • medicijnen, zoals antibiotica tegen infectie van het buikvlies en middelen om het hart te versterken

Behandeling van de klachten door ascites

Als de oorzaak niet (voldoende) behandeld kan worden, kun je een behandeling krijgen om klachten te verminderen, bijvoorbeeld:

  • Punctie: hierbij wordt er vocht via een naald en een slangetje uit de buikholte gezogen
  • Drain: hierbij loopt er vocht via een slangetje uit de buik. Als het nodig is, blijft de drain weken tot maanden zitten (verblijfsdrain). Er kan dan regelmatig vocht aflopen.
  • Medicijnen: plaspillen

Ascitesdrain

Wat kun je zelf doen bij vocht in de buikholte? 

Als je vocht in de buikholte hebt, kun je daar zelf weinig aan doen, behalve de adviezen van je arts en verpleegkundige goed opvolgen.

Tips bij ascites:

  • Verzorg de huid van je buik goed. Als je veel vocht in je buik hebt, kun je een uitpuilende navel en ‘zwangerschapsstrepen’ krijgen. Het is belangrijk om je huid zo soepel mogelijk te houden, bijvoorbeeld door massage met een crème.
  • Draag ruime kleding.
  • Let erop dat je goed zit: zorg ervoor dat je geen bloedvaten afknelt. Sla je benen niet over elkaar, en geef je buik de ruimte.
  • Als je gaat slapen of liggen: zorg dat je hoofd wat hoger ligt dan je voeten. Als je gaat liggen, verdeelt het water in je lichaam zich anders. Daardoor kun je het benauwd krijgen. Met een hoger kussen of een verhoogd hoofdeinde heb je daar minder last van.

Je arts of verpleegkundige kan je meer tips geven.

Neem op tijd contact op met je huisarts of medisch specialist als je buik snel dikker wordt en je er meer last van krijgt.

Wat wil je en wat vind je belangrijk?

Als je arts je een behandeling voorstelt, hoef je daar geen ‘ja’ op te zeggen. Het is erg belangrijk om goed na te denken over wat jij zelf wil. Vraag gerust naar de voordelen en de nadelen van de behandelingen. Wat weegt voor jou het zwaarst? Wat wil je wel, en wat wil je niet?

Bespreek je wensen met je arts, zorgverleners en naasten. Vertel hun duidelijk wat je wilt. Dan kunnen zij jou de zorg bieden die bij jou past.

Colofon

Met medewerking van:

illustratie-arts-man

Dr. Alexander de Graeff

Internist-oncoloog, UMC Utrecht

illustratie-arts-vrouw

Dr. Manon Boddaert

Arts palliatieve zorg, IKNL

Foto Etje Verhagen

Drs. Etje Verhagen-Krikke

GZ-psycholoog, Praktijk De Beken

LinkedIn

illustratie-deskundige-vrouw

Drs. José van Nus-Stad

Manager informele zorg, Kuria

Illustratie mensen

Ervaringsdeskundigen

illustratie-verpleegkundige-vrouw

Francis Mensink

Verpleegkundig consulent, IKNL

illustratie-verpleegkundige-vrouw

Jeanet van Noord

Verpleegkundig specialist palliatieve zorg, LUMC

Gemaakt door de redactie van kanker.nl

Laatste update: februari 2022