Uitdroging (dehydratie) bij ongeneeslijke kanker

Deze informatie is gecontroleerd door deskundigen.

Naar colofon

Opslaan

Deze tekst gaat over uitdroging bij mensen met kanker in de palliatieve fase (als genezen niet meer mogelijk is).

Lees op deze pagina over:

Wat is uitdroging?

Als je lichaam te weinig water bevat, noem je dat uitdroging. Uitdroging heeft allerlei gevolgen, zoals sufheid en moeheid.

Uitdroging zorgt er ook voor dat je meer kans hebt op: 

  • bijwerkingen van medicijnen 
  • longontsteking en urineweginfecties 
  • doorliggen 
  • kleine stolsels in je bloed 

Als mensen doodgaan, houden ze op met drinken. Dat hoort bij het normale stervensproces. Het heeft geen zin om dan vocht te geven. 

Klachten door uitdroging

Bij uitdroging kun je last hebben van: 

  • dorst 
  • een droge mond 
  • ingevallen gezicht, holle ogen 
  • snelle hartslag 
  • duizeligheid, (bijna) flauw vallen 
  • suf zijn, nergens zin in hebben 
  • minder plassen 
  • moeite met poepen (verstopping) 
  • verlies van gewicht 
  • een ‘papierachtige’ huid
  • taai, draderig slijm 
  • moeheid 
  • spiertrekkingen 
  • verwardheid

Uitdroging kan ervoor zorgen dat de nieren minder goed werken. Als iemand heel erg uitdroogt, kan hij of zij daaraan sterven. Als dat niet de bedoeling is, is het natuurlijk belangrijk dat er wat aan gedaan wordt, bijvoorbeeld door vocht geven met een infuus.  

Uitdroging: wat merk je aan je huid?

Als je een plooi van je huid (bijvoorbeeld op de bovenkant van je hand), tussen duim en wijsvinger een stukje omhoog trekt en daarna loslaat, dan trekt je huid snel weer glad. Maar als je uitgedroogd bent, blijft de huidplooi veel langer staan. 

Sommige klachten worden minder

Uitdroging kan er ook voor zorgen dat bepaalde klachten minder worden, bijvoorbeeld: 

  • minder vaak naar de wc moeten 
  • minder plas laten lopen (minder urine-incontinentie) 
  • minder vocht in de longen, dus minder reutelen en hoesten  
  • minder braken en diarree 
  • minder vasthouden van vocht: oedeem
  • minder pijn 

Oorzaken van uitdroging

Uitdroging kan komen doordat je te weinig vocht binnenkrijgt, te veel vocht verliest of vocht vasthoudt.

Te weinig vocht binnenkrijgen

Dit kan bijvoorbeeld komen door: 

  • zwakte, erg ziek zijn 
  • minder dorst hebben 
  • sufheid, verwardheid, depressie 
  • mondklachten 
  • niet goed kunnen slikken 
  • afsluiting van de slokdarm of de maag 
  • snel een vol gevoel bij drinken 
  • misselijkheid 
  • een afgesloten darm: ileus 

Te veel vocht verliezen

Dit kan bijvoorbeeld komen door: 

  • braken 
  • diarree 
  • een maag- of darmbloeding  
  • plaspillen 
  • te veel suiker in je bloed: ontregelde suikerziekte
  • te veel calcium in je bloed 
  • slecht werkende bijnieren 
  • nierziektes 
  • erg veel zweten, bijvoorbeeld bij koorts)
  • wonden met veel wondvocht  

Vocht vasthouden

Vocht vasthouden zorgt ervoor dat het vocht dat je drinkt zich ophoopt waar het niet nodig is, terwijl er op andere plakken juist een tekort is.

Je kunt vocht vasthouden in: 

  • onderhuids weefsel in bijvoorbeeld armen en benen (oedeem) 
  • je buikholte 
  • je longen  
  • je darm (bij een verstopping) 

Uitdroging bij ongeneeslijke kanker: wat is er aan te doen?

Heb je last van uitdroging? Of heeft je naaste last van uitdroging? Vertel het aan je (huis)arts of aan de verpleegkundige. 

De arts stelt je vragen en onderzoekt je. Is de oorzaak van de uitdroging bekend? Dan bespreekt de arts met jou of die oorzaak behandeld kan worden, en of je dat wilt.

Onderzoeken

De arts stelt je vragen en onderzoekt je. Het kan ook zijn dat de arts extra onderzoeken voorstelt, zoals bloed- en urineonderzoek. 

Behandeling van de oorzaak van uitdroging

Als bekend is waar de uitdroging door komt, is het belangrijk om de oorzaak aan te pakken, bijvoorbeeld door: 

  • Behandeling van verwardheid, slikklachten, afsluiting van slokdarm of maag, misselijkheid, braken, darmverstopping, wonden, diarree of koorts.
  • Stoppen met plastabletten. 
  • Behandeling van te veel calcium en/of suiker in het bloed. 
  • Behandeling van problemen met nieren of bijnieren. 

Vocht toedienen bij uitdroging

Behandeling van de oorzaak helpt niet altijd (voldoende). Dan kan de verpleegkundige of verzorgende vocht toedienen. Dit kan op verschillende manieren, bijvoorbeeld: 

  1. Via de mond: water, thee, of ORS. ORS is water met bepaalde hoeveelheden suiker en zout (mineralen). Het werkt erg goed tegen uitdroging. 
  2. Via een slangetje naar de maag, door de neus (neussonde) of via een PEG-katheter (slangetje door de buikwand)  
  3. Via een infuus. 

De beslissing om vocht toe te dienen hangt ook af van het antwoord op de vraag: helpt het nog? En: wat wil jij? De arts zal deze keus met je bespreken.

Wat kun je zelf doen om uitdroging te voorkomen?  

Je kunt zelf veel doen om uitdroging te voorkomen. Let er bijvoorbeeld op dat je genoeg drinkt (minstens anderhalve liter per dag), ook al heb je geen dorst.

Als je vocht verliest, bijvoorbeeld door diarree of overgeven, probeer dan extra te drinken.
ORS bevat naast water ook suiker en mineralen. Daarom werkt het bij diarree en zweten vaak beter dan water. ORS is te koop bij drogist en apotheek.  

Wat wil je en wat vind je belangrijk?

Als je arts je een behandeling voorstelt, hoef je daar geen ‘ja’ op te zeggen. Het is erg belangrijk om goed na te denken over wat jij zelf wil. Vraag gerust naar de voordelen en de nadelen van de behandelingen. Wat weegt voor jou het zwaarst? Wat wil je wel, en wat wil je niet?

Bespreek je wensen met je arts, zorgverleners en naasten. Vertel hun duidelijk wat je wilt. Dan kunnen zij jou de zorg bieden die bij jou past. 

Colofon

Met medewerking van:

illustratie-arts-man

Dr. Alexander de Graeff

Internist-oncoloog, UMC Utrecht

illustratie-arts-vrouw

Dr. Manon Boddaert

Arts palliatieve zorg, IKNL

Foto Etje Verhagen

Drs. Etje Verhagen-Krikke

GZ-psycholoog, Praktijk De Beken

LinkedIn

illustratie-deskundige-vrouw

Drs. José van Nus-Stad

Manager informele zorg, Kuria

Illustratie mensen

Ervaringsdeskundigen

illustratie-verpleegkundige-vrouw

Francis Mensink

Verpleegkundig consulent, IKNL

illustratie-verpleegkundige-vrouw

Jeanet van Noord

Verpleegkundig specialist palliatieve zorg, LUMC

Gemaakt door de redactie van kanker.nl

Laatste update: februari 2022