Delier bij ongeneeslijke kanker

Deze informatie is gecontroleerd door deskundigen.

Naar colofon

Opslaan

Deze tekst gaat over delier bij mensen met kanker in de palliatieve fase (als genezen niet meer mogelijk is).

Lees op deze pagina verder over:

Wat is delier?

Door je ziekte gaan er dingen mis in je lichaam. Bovendien kan het zijn dat je te weinig drinkt, heftig op bepaalde medicijnen reageert, een infectie (bijvoorbeeld longontsteking of blaasontsteking) en/of koorts krijgt of dat je bloedsuiker erg schommelt. Daardoor kun je plotseling verward worden en een zogenaamd delier krijgen. 

Als je een delier hebt, word je plotseling (binnen uren of dagen) verward. Je kan heel opgewonden en onrustig zijn (hyperactief delier) of juist erg stilletjes (stil delier). Het kan ook zijn dat je op het ene moment onrustig bent, en op het andere moment bijna niet reageert. Vaak is een delier 's nachts ernstiger dan overdag.

Een delier is zowel voor jezelf als voor de naasten en hulpverleners heel angstig en schokkend.  

Klachten bij kanker een delier

Als je een delier hebt, ben je verward en voel je je onrustig en opgejaagd, of juist ‘los van de wereld.’ Je hebt problemen met aandacht, geheugen, denken en/of waarnemen.  

Het kan zijn dat je wanen hebt. Dat zijn gedachten die niet kloppen met de werkelijkheid, zoals het gevoel dat je achtervolgd wordt. Misschien zie of hoor je dingen die er niet zijn (hallucinaties).

Onderzoek

Onrust hoeft niet altijd door een delier te komen. Het kan ook veroorzaakt worden door medicijnen, niet kunnen plassen, verstopping (obstipatie), pijn of angst. Dus moet de arts eerst uitzoeken wat er aan de hand is. 

Onderzoek 

De arts stelt jou of je naasten eerst vragen. Daarna krijg je een lichamelijk onderzoek.  

Je kunt ook nog extra onderzoek krijgen, zoals: 

  • urine- of bloedonderzoek 
  • longfoto 
  • CT-scan of MRI van de hersenen 

Delier bij kanker in de palliatieve fase: wat is eraan te doen?


Behandeling van de oorzaak

  • behandeling van uitdroging, bloedarmoede, zuurstoftekort, te hoog calciumgehalte van het bloed en dergelijke  
  • behandeling van infecties 
  • medicijnen minderen of ermee stoppen  
  • bij ontwenningsverschijnselen door stoppen met medicijnen: weer beginnen met deze medicijnen 
  • bij ontwenningsverschijnselen door stoppen met roken: nicotinepleisters 

Behandeling van de klachten

  • Iemand met een delier heeft vooral rust en veiligheid nodig. De patiënt wordt vaak rustiger als er bekenden bij hem zijn. Het is belangrijk om te beseffen dat de patiënt op dat moment het meeste baat heeft bij de zachte klank van een bekende stem en geruststellende woorden.
  • Bij een ernstig delier worden vaak ook medicijnen gegeven. Meestal is dat haloperidol (Haldol®). 

Wat kun je zelf doen en wat kan je naaste doen?  

Op het moment dat je een delier hebt, kan je daar zelf niets aan doen. Maar een (ernstig) delier kan misschien wel voorkomen worden. Er zijn waarschuwingen vooraf, zoals: 

  • dag en nacht omdraaien, niet weten welke dag het is 
  • levendige dromen en/of nachtmerries 
  • overgevoeligheid voor prikkels, zoals licht en geluid 
  • moeite om gevoelens onder controle te houden, bijvoorbeeld snel huilen (emotionele labiliteit)  
  • niet weten waar je bent (desoriëntatie ) 
  • achterdochtig of wantrouwend zijn 

Het is belangrijk om deze signalen op tijd te zien en aan de arts te melden. Die kan dan misschien een (ernstig) delier voorkomen. Hier kunnen je naasten een grote rol in spelen. Zij zullen de voortekenen van een delier waarschijnlijk eerder opmerken dan jijzelf. 

Tijdens een delier is rustige aandacht van vertrouwde mensen heel belangrijk voor de patiënt. 

Iemand met een delier is vaak niet zichzelf. Hij of zij kan rare dingen doen, denken of zeggen. Het heeft geen zin om daarover in discussie te gaan. Het is belangrijk om dat als naaste te beseffen.

Wat wil je en wat vind je belangrijk?

Als je een delier hebt, kun je vaak zelf geen beslissingen meer nemen. Je bent immers niet jezelf. In dit geval beslist je naaste samen met je arts.

Als de arts een behandeling voorstelt, is het voor jou als naaste erg belangrijk om goed na te denken over wat de patiënt zelf wil. Vraag gerust naar de voordelen en de nadelen van de behandelingen. Wat weegt het zwaarst?  

Bespreek zelf wensen met je arts, zorgverleners en naasten. Vertel duidelijk wat je wilt. Dan kunnen zij jou op zo'n moment de zorg bieden die bij jou past.

Colofon

Met medewerking van:

illustratie-arts-man

Dr. Alexander de Graeff

Internist-oncoloog, UMC Utrecht

illustratie-arts-vrouw

Dr. Manon Boddaert

Arts palliatieve zorg, IKNL

Foto Etje Verhagen

Drs. Etje Verhagen-Krikke

GZ-psycholoog, Praktijk De Beken

LinkedIn

illustratie-deskundige-vrouw

Drs. José van Nus-Stad

Manager informele zorg, Kuria

Illustratie mensen

Ervaringsdeskundigen

illustratie-verpleegkundige-vrouw

Francis Mensink

Verpleegkundig consulent, IKNL

illustratie-verpleegkundige-vrouw

Jeanet van Noord

Verpleegkundig specialist palliatieve zorg, LUMC

Gemaakt door de redactie van kanker.nl

Laatste update: februari 2022