Benauwdheid (dyspneu) bij ongeneeslijke kanker

Deze informatie is gecontroleerd door deskundigen.

Naar colofon

Opslaan

Deze tekst gaat over benauwdheid bij mensen met kanker in de palliatieve fase (als genezen niet meer mogelijk is).

Lees op deze pagina verder over:

Benauwdheid

Als er niet genoeg zuurstof in je lichaam komt, heb je het benauwd. Dat kan bijvoorbeeld aan je longen liggen, maar ook aan je hart. Je kunt in bepaalde gevallen ook alleen het gevoel hebben dat je niet genoeg lucht krijgt, bijvoorbeeld tijdens een paniekaanval.

Andere woorden voor benauwdheid zijn: kortademigheid en dyspneu.

Klachten bij benauwdheid

Als je het benauwd hebt, kun je deze klachten hebben:

  • naar adem snakken
  • snel en diep ademen
  • geen volle zinnen meer kunnen spreken
  • beven, trillen
  • zweten
  • ‘speldenprikken’ in je lichaam
  • duizeligheid
  • koude vingers en tenen
  • blauwe lippen, blauwe verkleuring van de huid en slijmvliezen
  • paniek
  • flauwvallen
  • een piepend geluid bij in- of uitademing
  • druk op je borst
  • vermoeidheid na lichte inspanning

Oorzaken van benauwdheid

Benauwdheid kan verschillende oorzaken hebben:

  • vernauwde of verstopte luchtwegen, bijvoorbeeld door een tumor, astma of een allergie
  • na een operatie waarbij een (deel van de) long is verwijderd
  • beschadiging van de long door bestraling, chemotherapie of andere medicijnen
  • longontsteking
  • longaandoeningen, bijvoorbeeld COPD of taaislijmziekte
  • tumoren of uitzaaiingen in je longen of longvlies
  • longembolie: een bloedpropje in een longslagader
  • afsluiting van de bovenste holle ader
  • vocht in de longen of in het hartzakje
  • niet goed werkend hart: hartfalen
  • een onregelmatige hartslag: hartritmestoornissen
  • geen kracht in je ademhalingsspieren
  • een klaplong
  • druk in de buik
  • te kleine borstkas
  • te dik zijn (overgewicht) 
  • bloedarmoede
  • te zuur bloed: metabole acidose
  • angst, stress en/of depressie

Onderzoek bij benauwdheid

De arts stelt je vragen en onderzoekt je. Misschien vraagt de arts je een vragenlijst in te vullen of een dagboekje bij te houden waarin je opschrijft wanneer je benauwd bent, hoe erg de benauwdheid is, wat de gevolgen zijn en hoe lang de benauwdheid duurt.

Vaak stelt de arts extra onderzoek voor, zoals:

  • bloedonderzoek
  • meting van de hoeveelheid zuurstof in je bloed
  • ECG: een hartfilmpje
  • longfunctieonderzoek: door een slangetje ademen om te zien hoeveel lucht je in- en uit kunt ademen
  • foto of CT-scan van je longen
  • bronchoscopie: een kijkonderzoek van je long

Benauwdheid bij ongeneeslijke kanker: wat is er aan te doen?

Behandeling van de oorzaak van benauwdheid kan bijvoorbeeld zijn:

  • behandeling bij verstopte luchtwegen door een buisje (stent) te plaatsen of de verstopping weg te halen (bijvoorbeeld met een laser)
  • behandeling van bacteriële infecties van de luchtwegen (antibiotica)
  • behandeling van longziektes 
  • behandeling van tumoren (bijvoorbeeld met bestraling of chemotherapie)
  • behandeling van longembolie 
  • behandeling van verstopte bovenste holle ader
  • weghalen van vocht in de borstkas, de buikholte of het hartzakje
  • behandeling van hartfalen
  • behandeling van hartritmestoornissen
  • weghalen van lucht tussen de long en de binnenkant van de borstkas (bij een klaplong)
  • behandeling van bloedarmoede (bijvoorbeeld met bloedtransfusie(s))
  • behandeling van metabole acidose (te zuur bloed)
  • behandeling/begeleiding bij angst, stress en depressie

Behandeling van de klachten kan zijn:

  • op een andere manier ademen
  • ademhalings- en ontspanningsoefeningen 
  • gebruik van een rollator
  • gebruik van een ventilator ter afkoeling
  • zuurstof
  • wegzuigen van slijm
  • medicijnen tegen het gevoel van benauwdheid (bijvoorbeeld morfine)
  • medicijnen tegen angst en stress (bijvoorbeeld benzodiazepines)
  • ontstekingsremmers (zoals dexamethason en prednison)

Wat kun je zelf doen bij benauwdheid?

Je kunt zelf veel doen om te zorgen dat je het minder benauwd hebt. Bijvoorbeeld:

  • anders leren ademen
  • ademhalings- en ontspanningsoefeningen doen
  • anders slapen: met het hoofdeinde iets hoger
  • geen ‘prikkelende’ stoffen inademen, zoals stof en rook
  • niet snel van een koude naar een warme omgeving gaan (of omgekeerd)
  • niet te snel, te hard of te lang praten
  • als je rookt: stoppen met roken
  • activiteiten in kleinere stappen verdelen en tussendoor ‘op adem komen’
  • zorgen voor een goede houding waarbij de longen de ruimte krijgen
  • zorgen voor frisse lucht

Je naasten kunnen je helpen en steun geven.

Wat wil je en wat vind je belangrijk?

Als je arts je een behandeling voorstelt, hoef je daar geen ‘ja’ op te zeggen. Het is erg belangrijk om goed na te denken over wat jij zelf wil. Vraag gerust naar de voordelen en de nadelen van de behandelingen. Wat weegt voor jou het zwaarst?

Wat wil je wel, en wat wil je niet? Bespreek je wensen met je arts, zorgverleners en naasten. Vertel hun duidelijk wat je wilt. Dan kunnen zij jou de zorg geven die bij jou past. 

Benauwdheid bij kanker kort voor het sterven

Benauwdheid is erg vervelend. Vooral in de stervensfase kan de benauwdheid heel erg zijn. Als de gewone behandeling van de benauwdheid niet goed genoeg werkt, kan palliatieve sedatie helpen. Je krijgt dan medicijnen die je soezerig maken of in slaap brengen. Je hebt het dan niet benauwd.

Palliatieve sedatie is geen euthanasie. De medicijnen zorgen er alleen voor dat je je rustig voelt en geen last hebt van pijn of benauwdheid. Je overlijdt niet sneller door palliatieve sedatie. 

Colofon

Met medewerking van:

illustratie-arts-man

Dr. Alexander de Graeff

Internist-oncoloog, UMC Utrecht

illustratie-arts-vrouw

Dr. Manon Boddaert

Arts palliatieve zorg, IKNL

Foto Etje Verhagen

Drs. Etje Verhagen-Krikke

GZ-psycholoog, Praktijk De Beken

LinkedIn

illustratie-deskundige-vrouw

Drs. José van Nus-Stad

Manager informele zorg, Kuria

Illustratie mensen

Ervaringsdeskundigen

illustratie-verpleegkundige-vrouw

Francis Mensink

Verpleegkundig consulent, IKNL

illustratie-verpleegkundige-vrouw

Jeanet van Noord

Verpleegkundig specialist palliatieve zorg, LUMC

Gemaakt door de redactie van kanker.nl

Laatste update: januari 2016