Lichamelijke klachten

Seksuele problemen

Opslaan

Deze tekst gaat over seksuele problemen in de palliatieve fase (als genezen niet meer mogelijk is).

Ook als je ziek bent kun je behoefte hebben aan lichamelijk contact, intimiteit en seksualiteit. Zelfs in de eindfase van je leven. Dit kan van groot belang zijn voor de kwaliteit van leven. Zowel voor jou als je partner.

Seksualiteit kan voor ieder mens anders zijn. Voor de een is dat geslachtsgemeenschap. Voor de ander zoenen, strelen of knuffelen. 

Lees verder over:

Seksuele klachten of problemen

Veel voorkomende seksuele problemen zijn:

  • Moeite met intieme relaties (zoenen, strelen, knuffelen)
  • Verminderd seksueel verlangen van één of beide partners
  • Opwindingsproblemen (geen erectie of vaginaal vocht)
  • Erectieklachten
  • Problemen met geslachtsgemeenschap (niet mogelijk en/of pijnlijk)
  • Orgasmeproblemen 

Voor de partner geldt vaak dat hij of zij (deels) de verzorging van de patiënt doet. Hij of zij vindt seksualiteit dan misschien minder passen in zijn of haar rol als verzorger. 

Praktische vragen

Patiënten hebben ook vaak vragen over praktische mogelijkheden, zoals:

  • Hoe moet het met een stoma of katheter?
  • Welke posities zijn mogelijk?
  • Hoe om te gaan met incontinentie en bloedverlies?
  • Wat als het pijnlijk is?
  • Wat zijn de risico's (zwangerschap, ‘besmettelijkheid')?
  • Zijn seksuele verlangens normaal?

De artsof verpleegkundige kan deze vragen beantwoorden.

Oorzaken van seksuele problemen of problemen met intimiteit

Seksuele of intimiteitsproblemen bij patiënten in de palliatieve fase kan verschillende oorzaken hebben:

Lichamelijke factoren

  • Veranderingen in de bouw en samenstelling van het lichaam door ziekte en/of door behandeling
  • Problemen met het zenuwstelsel door de ziekte en/of door behandeling
  • Problemen in de schaamstreek, zoals fistels (verbindingen tussen de vagina en de blaas of de vagina en de darm), afscheiding, nare geur
  • Vermoeidheid

Andere factoren

  • Bijwerkingen van medicatie: hormonale veranderingen, verminderd welzijn, seksuele bijwerkingen
  • Psychologische factoren: veranderd zelf- en lichaamsbeeld, depressie, rouw, verdriet, angst, schuldgevoel
  • Sociale factoren: gebrek aan privacy, aseksueel beeld naar de omgeving, afhankelijkheid voor algemene dagelijkse levensverrichtingen
  • Partnerrelatie factoren: rolverandering, rolverwarring, verminderde aantrekkelijkheid, verschillen in verwerkingsproces, communicatieproblemen
  • Seksuologische factoren: seksuele voorgeschiedenis, seksuele functiestoornissen (bijvoorbeeld erectieklachten; pijn bij het vrijen), verschil in wensen

Onderzoek en diagnostiek

Je arts of verpleegundige kan het onderwerp seksualiteit met je bespreken. De ervaring leert dat dat niet altijd gebeurt, bijvoorbeeld  omdat de zorgverlener het een moeilijk onderwerp vindt. Of het ongepast vindt om ernaar te vragen. Je kunt er ook zelf over beginnen. Je hoeft je daar niet voor te schamen. Het is ook niet ongepast. Je zorgverlener heeft genoeg ervaring met het onderwerp om te helpen of door te verwijzen.  

Je arts kan je vragen stellen over je medische voorgeschiedenis en je klachten. Hij of zij zal niet alleen naar medische en lichamelijke klachten vragen, maar ook naar psychologische en sociale factoren. De arts kan je bijvoorbeeld vragen naar je behoeften, communicatie met je partner, verlangen, opwinding, erectie, vochtig worden, orgasme, zoenen, knuffelen, strelen, samen douchen en hoe je daarmee omgaat.

Soms blijkt uit het gesprek dat problemen al bestonden vóór de diagnose kanker of behandeling van de ziekte. Een behandeling gericht op de ziekte is dan vaak geen oplossing.

Behandeling

  • Informatie/voorlichting over oorzaken en gevolgen
  • Doorverwijzing naar een seksuoloog of psycholoog
  • Aanpassen van medicijnen, die invloed hebben op seksualiteit

Adviezen bij seksuele klachten en problemen


Bij verminderd seksueel verlangen

  • Tijdstip aanpassen (bijvoorbeeld ochtend in plaats van avond)
  • Gáán vrijen geeft zin
  • Vrijen na natuurlijke momenten van lichamelijk contact (bijvoorbeeld samen douchen, uitslapen)

Bij erectieklachten

  • Stimulatie verbeteren (steviger, meer tijd nemen)
  • Penisring
  • Vacuümpomp
  • Papaverine-injectie (bevordert erectie)
  • Behandeling met middelen die de erectie bevorderen (bijvoorbeeld Viagra)

Bij pijn tijdens geslachtsgemeenschap

  • Glijmiddel op waterbasis
  • Bekkenbodemrelaxatie
  • opwinding en afscheiding vaginaal vocht verbeteren door verbetering van stimulatie

Als geslachtsgemeenschap niet mogelijk is

  • Stimulatie met de hand of mond
  • Penis tussen de benen in plaats van in de vagina
  • Houdingsadviezen (ander standje)

Bij orgasmeproblemen

  • Vibrator
  • Fantasie
  • Stimulatie met de hand of mond

Bij droge vagina

  • Glijmiddel op waterbasis
  • Verbeteren seksuele stimulatie (steviger, meer tijd nemen)

Bij moeite met aangaan intimiteit

  • Koppelen aan ‘natuurlijke' momenten zoals uitslapen, samen douchen

Bij ongewild verlies van urine of ontlasting, afscheiding en geuren

  • Vaginale of anale tampon/plugje
  • Van tevoren uitplassen/katheteriseren
  • Zeiltje/matje op matras
  • Vrijen onder de douche of in bad
  • Bekkenfysiotherapie
  • Houdingsadviezen (‘standjes')
  • Uitleg dat vrijen met katheter ook mogelijk is, van tevoren douchen, eventuele infecties behandelen

Bij privacyproblemen

Als je niet thuis verblijft kan het verblijf waar je (tijdelijk) woont je gelegenheid bieden voor afzondering, bijvoorbeeld een ‘vrijkamertje'. Dit kan voor je alleen of samen met je partner. 

Over deze pagina

De informatie in de bibliotheek is getoetst door medisch specialisten en andere deskundigen.

Laatste update: maart 2016

Dit artikel is geschreven door kanker.nl.

Met medewerking van

Dr. Graeff, A. de (medisch oncoloog)