Problemen met seksualiteit/intimiteit bij ongeneeslijke kanker

Deze informatie is gecontroleerd door deskundigen.

Naar colofon

Opslaan

Als je niet meer beter wordt, zijn seks en intimiteit niet altijd vanzelfsprekend. Bijvoorbeeld door pijn of andere ongemakken. Je arts of verpleegkundige kan je tips en adviezen geven. Soms is ook een behandeling mogelijk.

Lees op deze pagina over:

Seksualiteit en intimiteit als je niet meer beter wordt

Ook als je ziek bent kun je behoefte hebben aan intimiteit: aanraking, knuffelen en seks. Zelfs in de eindfase van je leven. 

In de palliatieve fase zijn intimiteit en seks niet altijd vanzelfsprekend. Je kunt met allerlei vragen zitten, zoals: 

  • Hoe moet het met een stoma of katheter? 
  • Welke standjes zijn mogelijk? 
  • Hoe ga ik om met incontinentie of bloedverlies? 
  • Wat als het pijnlijk is? 
  • Wat zijn de risico's (zwangerschap, besmettelijkheid)? 
  • Zijn seksuele verlangens normaal in deze fase van de ziekte? 

De laatste vraag is misschien het makkelijkst te beantwoorden: ja, seksuele verlangens zijn normaal, ook in de palliatieve fase. Daarom is het goed om er aandacht aan te besteden. 

seksuele problemen

Veel voorkomende seksuele problemen bij kanker in de palliatieve fase

Veel voorkomende seksuele problemen zijn: 

  • moeite hebben met intieme relaties (zoenen, strelen, knuffelen) 
  • minder zin in seks hebben 
  • geen stijve krijgen/impotentie (bij mannen) of niet nat worden (bij vrouwen) 
  • niet klaar kunnen komen  
  • pijn hebben bij het vrijen 
  • moeilijk of niet kunnen vrijen door lichamelijke veranderingen 

Als je partner je verzorgt, kan hij of zij zich minder partner voelen en het gevoel hebben dat seksualiteit minder past bij zijn of haar rol als verzorger.  

Oorzaken van seksuele problemen of problemen met intimiteit

Problemen met intimiteit en seks in de palliatieve fase kunnen diverse oorzaken hebben. 

Lichamelijke oorzaken

  • lichamelijke veranderingen door ziekte en/of behandeling, zoals een fistel, stoma of beschadigde zenuwen  
  • verlies van plas, poep of afscheiding uit je vagina, nare geur 
  • moeheid, geen puf hebben 
  • bijwerkingen van medicijnen 
  • pijn bij het vrijen 

Andere factoren 

  • jezelf niet mooi en aantrekkelijk meer vinden  
  • depressie, schaamte, rouw, verdriet, angst, schuldgevoel 
  • afhankelijk zijn van anderen, moeten vragen om privacy 
  • het veranderen van de rollen in een relatie, bijvoorbeeld van partner naar verzorger
  • iets anders willen dan je partner 
  • je willen gedragen naar wat je omgeving misschien denkt en verwacht 

Als je partner voor je zorgt, heeft hij of zij een andere rol dan vroeger. Dat kan ervoor zorgen dat hij of zij je niet als seksuele partner ziet. Het kan ook zijn dat je partner je minder aantrekkelijk vindt, of nog niet kan verwerken dat je ziek bent. Misschien weet je partner niet dat je behoefte hebt aan intimiteit. Het is in ieder geval belangrijk om erover te praten. Weet je niet hoe? Praat dan eerst eens met je arts of verpleegkundige.

Onderzoek

De arts stelt je vragen. Hij of vraagt niet alleen naar je lichamelijke klachten , maar ook naar wat je wilt, of je goed met je partner kan praten, of je opgewonden kan worden of klaar kan komen en hoe jij en je omgeving omgaan met jouw behoefte aan intimiteit. 

Niet elke arts zal uit zichzelf over seksualiteit beginnen. Je kunt er dan gerust zelf over beginnen. Je hoeft je er niet voor te schamen. Seks is heel gewoon. Je zorgverlener heeft genoeg ervaring met het onderwerp.

Seksuele problemen bij kanker in de palliatieve fase: wat is eraan te doen?

Je arts kan: 

  • je informatie en tips geven, liefst samen met je partner, over hoe en wanneer te vrijen 
  • gebruik van glijmiddel aanraden, bij pijn bij het vrijen door een droge vagina 
  • medicijnen voorschrijven, bij erectiestoornissen 
  • je doorverwijzen naar een seksuoloog of psycholoog 
  • je medicatie aanpassen 
  • eventuele infecties behandelen 

Wat kun je zelf doen of wat kan je naaste doen?  

Je kunt zelf heel veel doen om weer (meer) van intimiteit te kunnen genieten. Het belangrijkste is misschien wel dat je je niet schaamt en er met je naasten en vooral met je partner over durft te praten.

Lees de tips: 

Moe zijn of niet goed kunnen ontspannen 

  • Als je ’s avonds erg moe bent, kun je eens proberen of het fijner is als je op een ander tijdstip vrijt, bijvoorbeeld ’s morgens.
  • Door samen met je partner te douchen of uit te slapen kun je een ontspannen sfeer krijgen, waardoor de seks vanzelf kan beginnen.

Geen stijve kunnen krijgen of houden 

  • Neem de tijd.
  • Wrijf, lik of zuig steviger.
  • Gebruik een hulpmiddel zoals een penisring of vacuümpomp.
  • Gebruik bijvoorbeeld papaverine of Viagra® .

Droge vagina, pijn 

  • Neem de tijd.
  • Wrijf, lik of zuig steviger. 
  • Gebruik een hulpmiddel zoals een vibrator.
  • Gebruik een glijmiddel op waterbasis.
  • Doe oefeningen om je bekkenbodem te ontspannen (bekkenbodemrelaxatie). 

Standjes 

  • Als het niet meer lukt om op de ‘gewone’ manier te vrijen, kan je toch opgewonden raken en klaarkomen, bijvoorbeeld door je hand of je mond te gebruiken, de penis tussen de dijen of de borsten te wrijven of een vibrator te gebruiken. 
  • Het kan ook zijn dat een ander standje wél kan.

Verlies van plas en poep, nare geurtjes 

  • Gebruik een vaginale of anale tampon.  
  • Plas van tevoren of maak de blaas leeg met een katheter. 
  • Neem van tevoren een douche. 
  • Leg een zeiltje of matje op het matras.  
  • Vrij onder de douche of in bad. 

Privacy 

In verzorgingshuizen zijn er ruimtes waar je niet gestoord wordt (bijvoorbeeld een ‘vrijkamertje'). Je kunt daar ook alléén gebruik van maken als je wilt masturberen. 

Algemeen 

  • Wat altijd al een goede tip is: neem de tijd, gebruik ‘speeltjes’ die je prettig vindt, zoals een vibrator of een penisring en gebruik je fantasie, je handen en je mond. 
  • Knuffelen en strelen zijn heel prettig; klaarkomen is niet altijd het doel.  

En verder 

Het is belangrijk dat je weet dat jij niet de enige bent met vragen over seks. Praat er gerust over, vooral met je partner, en stel je vragen aan je (huis)arts of verpleegkundige. 

Wat wil je en wat vind je belangrijk?

Het is belangrijk dat je (huis)arts, je verzorgers en je naasten weten wat je voelt. Intimiteit en seksualiteit is belangrijk. Het kan er ook voor zorgen dat de band tussen jou en je partner goed blijft. Zeg gerust wat je wilt, vraag wat je wilt weten, en probeer uit wat voor jou en je eventuele partner de beste en prettigste oplossing is. 

Het kan zijn dat je door je ziekte geen zin meer hebt in seks, maar je partner wel. Ook dat is iets om samen goed over te praten. Hoe je daar als (echt)paar mee omgaat, is heel persoonlijk. Het kan bijvoorbeeld zijn dat de partner afziet van seks, maar het is ook mogelijk dat hij of zij de behoefte aan seks met een ander deelt, zonder dat dat de relatie met de eigen partner beschadigt. 

Colofon

Met medewerking van:

illustratie-arts-man

Dr. Alexander de Graeff

Internist-oncoloog, UMC Utrecht

illustratie-arts-vrouw

Dr. Manon Boddaert

Arts palliatieve zorg, IKNL

Foto Etje Verhagen

Drs. Etje Verhagen-Krikke

GZ-psycholoog, Praktijk De Beken

LinkedIn

illustratie-deskundige-vrouw

Drs. José van Nus-Stad

Manager informele zorg, Kuria

Illustratie mensen

Ervaringsdeskundigen

illustratie-verpleegkundige-vrouw

Francis Mensink

Verpleegkundig consulent, IKNL

illustratie-verpleegkundige-vrouw

Jeanet van Noord

Verpleegkundig specialist palliatieve zorg, LUMC

Gemaakt door de redactie van kanker.nl

Laatste update: februari 2022