Chemotherapie bij borstkanker

Tmc over deze informatie
Chemotherapie is een behandeling met cytostatica. Dit zijn medicijnen die kankercellen doden of hun celdeling remmen. Deze medicijnen verspreiden zich via het bloed door uw lichaam. Ze kunnen op bijna alle plaatsen kankercellen bereiken.

U krijgt deze behandeling als kuur: dit betekent dat u altijd een periode medicijnen krijgt en een periode niet. Bijvoorbeeld: u krijgt 1 of enkele dagen medicijnen en heeft daarna 3 weken rust. U krijgt zo’n chemokuur meestal een paar keer achter elkaar.
Borstkankercellen reageren verschillend op chemotherapie. Daarom krijgt u vaak een combinatie van verschillende medicijnen voor een zo goed mogelijk resultaat. Deze medicijnen vullen elkaars werking aan.

De tumorcellen kunnen na verloop van tijd resistent worden. Dit betekent dat kankercellen niet meer reageren op de medicijnen. Daarom krijgt u soms na een tijd andere cytostatica.

Hoe groter het risico op het ontstaan van uitzaaiingen in de toekomst, hoe eerder de arts een aanvullende behandeling met chemotherapie zal voorstellen. Een chemokuur is een zware behandeling en moet daarom goed afgewogen worden tegen de verwachtingen. Hierbij spelen verschillende aspecten een rol: leeftijd, tumorgrootte en -gradering, hormoongevoeligheid van de tumorreceptorstatus en eventuele uitzaaiingen in de lymfeklieren.

Chemotherapie na de operatie

Bij borstkanker kan chemotherapie een aanvullende behandeling zijn. Een ander woord hiervoor is adjuvant. Deze behandeling krijgt u aansluitend na de operatie van de borstkanker.

Dit gebeurt als er een groter risico is dat de ziekte terugkomt, omdat er misschien heel kleine, onzichtbare uitzaaiingen (micrometastasen) zijn. Adjuvante chemotherapie heeft als doel deze micrometastasen te doden en zo te voorkomen dat er later uitzaaiingen optreden.

Adjuvante chemotherapie kan het risico op uitzaaiingen met ongeveer de helft verminderen. Vraag uw arts om een goede uitleg over het behandeladvies. En wat u daarbij allemaal moet overwegen.

U begint meestal een paar weken na uw operatie of bestraling met deze chemotherapie. Jonge vrouwen krijgen bijna altijd chemotherapie. Als de tumor hormoonpositief is, krijgen zij daarnaast ook vaak hormoontherapie.

Chemotherapie voor de operatie

Bij grotere tumoren wordt chemotherapie toegediend voorafgaand aan de operatie. Dit heet neo-adjuvante chemotherapie. De medicijnen kunnen de tumor in de borst kleiner maken en tegelijkertijd mogelijke, nog onzichtbare uitzaaiingen vernietigen.

Een belangrijke reden om chemotherapie vóór een operatie te geven, is om te testen of de gekozen chemokuur werkt. Blijft de tumor even groot of wordt deze zelfs kleiner, dan is de therapie effectief. Als de tumor toch blijft groeien heeft de chemokuur onvoldoende resultaat. Dan kan er voor andere medicijnen gekozen worden waarop de tumor wel goed reageert.

Door de tumor kleiner te maken, wordt de kans groter dat een borstsparende operatie mogelijk is. 

Soms is het voor de operatie al duidelijk dat aanvullende (adjuvante) chemotherapie nodig is. Dan kan het voordelen hebben om daarmee al voor de operatie (neo-adjuvant) te starten. Het gaat dan om een tumor die:
  • (erg) agressief is
  • uitlopers heeft die niet goed afgrensbaar zijn
  • al te groot is voor een borstsparende operatie
  • al uitzaaiingen in de lymfeklieren heeft

De overlevingskansen zijn bij adjuvante en neo-adjuvante chemotherapie even groot. Een neo-adjuvante chemokuur wordt bij HER2-positieve tumoren gecombineerd met een anti-HER2 behandeling.

Chemotherapie bij uitzaaiingen borstkanker

Bij uitgezaaide borstkanker heeft de ziekte zich verspreid naar andere delen van het lichaam. Er zijn waarneembare uitzaaiingen in bijvoorbeeld botten, longen of lever. Genezing is nu niet meer mogelijk. Het doel van palliatieve chemotherapie is om de ziekte te remmen en/of klachten te verminderen. Dit kan dan leiden tot een verlenging van het leven met zo lang mogelijk behoud van kwaliteit van leven.

U kunt palliatieve chemotherapie meteen na de diagnose krijgen, maar soms ook nog jaren later. Palliatieve chemotherapie zal gegeven worden als de hormoonreceptoren negatief zijn en hormoontherapie dus niet in aanmerking komt. Of als hormoontherapie niet meer effectief is. Ook als de ziekte zich heel erg snel ontwikkelt, kan chemotherapie worden overwogen om de ziekte zo snel mogelijk te remmen.

Bij palliatieve chemotherapie staat de kwaliteit van leven van de patiënt centraal. Dat betekent dat bij de keuze voor deze behandeling altijd ook de nadelige bijwerkingen en de wensen van de patiënt worden meegewogen.

Bij in opzet genezende chemotherapie (adjuvant of neo-adjuvant) worden soms ook ernstige bijwerkingen meer geaccepteerd – genezing staat dan voorop. Bij palliatieve chemotherapie gaat het om levensverlenging met  behoud van een zo goed mogelijke kwaliteit van leven. De voordelen moeten opwegen tegen de nadelen. Vaak worden minder zware middelen en/of lagere doseringen gekozen, of wordt maar één medicijn gegeven in plaats van een combinatie.

Bijwerkingen chemotherapie bij borstkanker

Door de chemotherapie kunt u last hebben van een aantal bijwerkingen. Bijwerkingen ontstaan doordat de chemotherapie ook aangrijpt op de groei van gezonde cellen in het lichaam.

Verminderde vruchtbaarheid of onvruchtbaarheid

De chemotherapie kan uw vruchtbaarheid aantasten. In welke mate hangt af van de soort medicijnen en dosis die u krijgt.

Heeft u een kinderwens, dan kunt dit het beste voor het begin van de behandeling met uw arts bespreken.

Bij vrouwen kan de chemotherapie ook de menstruatie veranderen. De menstruatie kan onregelmatiger worden of verdwijnen. Daardoor kunt u vervroegd in de overgang komen en dus onvruchtbaar worden.
  • voor vrouwen onder de 40 is dat risico ongeveer 20 tot 30%
  • voor vrouwen boven de 45 is dat risico bijna 100%

Haaruitval

Door cytostatica kan uw haar uitvallen. Dit is bijna altijd tijdelijk. De kans op kaalheid hangt af van de soort chemotherapie. Het is belangrijk dat u op tijd weet of u door de medicijnen die u krijgt uw haar kan verliezen. U kunt zich hier dan op voorbereiden. Bijvoorbeeld door een pruik te bestellen. Voor meer informatie kunt u in het ziekenhuis terecht.

Hoofdhuidkoeling

Steeds meer ziekenhuizen passen bij bepaalde behandelingen hoofdhuidkoeling toe. Dit is een methode om de kans op haaruitval te verminderen. Vraag uw arts of verpleegkundige of u voor hoofdhuidkoeling in aanmerking komt. Het is belangrijk dat u al uw klachten bespreekt met uw arts. Misschien is er een manier of middel om de vervelende bijwerkingen tegen te gaan. Uw arts geeft u uitleg over de bijwerkingen. Of hij verwijst u naar iemand met wie u dit verder kan bespreken.

Neuropathie

Behandeling met chemotherapie kan neuropathie veroorzaken. Bij neuropathie zijn de zenuwen aangetast. Meestal zijn de uiteinden van deze zenuwen beschadigd.

Dit kan:
  • stoornissen in de gevoelsgewaarwording veroorzaken 
  • invloed hebben op de spieractiviteit
  • de functie van de inwendige organen verstoren

Het is nog niet duidelijk hoe neuropathie als gevolg van chemotherapie ontstaat. Waarschijnlijk spelen verschillende mechanismen hierbij een rol. Bij een groot gedeelte van de patiënten verdwijnt de neuropathie, maar het komt ook vaak voor dat de neuropathie niet of slechts gedeeltelijk omkeerbaar is.

Hoofdhuidkoeling bij chemotherapie
Koeling van de huid gebeurt met een koelkap van zacht kunststof (foto: Catharina ziekenhuis).

Chemotherapie

Deze video legt uit hoe chemotherapie in zijn werk gaat.