Behandeling en bijwerkingen

Okselkliertoilet

Opslaan

Zijn er bij de echografie, punctie, MRI of schildwachtklierprocedure uitzaaiingen in de lymfeklier(en) gevonden die groter zijn dan 2 mm? Dan moet ook de rest van de oksellymfeklieren worden behandeld. Een tijd lang was de standaardbehandeling alle oksellymfeklieren operatief weg te halen. Dit heet een okselklierdissectie of okselkliertoilet. 

Tegenwoordig worden soms, na echo of MRI, nog niet alle klieren weggehaald, maar één of enkele. De patholoog-anatoom onderzoekt de weggenomen klieren om vast te stellen in hoeveel klieren zich tumorcellen bevinden. Gemiddeld worden tussen de 10 en de 20 klieren weggehaald.

Dit is een ingrijpendere operatie dan een schildwachtklierprocedure. Ook is er meer kans op bijwerkingen zoals het minder goed kunnen gebruiken van de arm en vochtophoping in de arm (lymfoedeem). Door andere behandelmethoden wordt een okselkliertoilet steeds minder vaak uitgevoerd. Bestraling van de oksel blijkt een goed alternatief met minder bijwerkingen.

Het aantal aangedane lymflieren zegt iets over de prognose. Deze percentages zijn zonder het geven van adjuvante chemotherapie, hormonale therapie of immunotherapie. Door deze aanvullende therapieën kunnen de sterftekansen ongeveer halveren.

Het verwijderen van lymfeklieren in de oksel kan allerlei bijwerkingen hebben:

  • minder gevoel of zenuwpijn
  • bewegingsbeperking
  • lymfoedeem

Ze kunnen per patiënt verschillen, ook in de mate waarin ze zich voordoen.

Minder gevoel of zenuwpijn

Door de oksel lopen gevoelszenuwen. Als bij een borstoperatie ook in de oksel wordt geopereerd, dan moeten die zenuwen vaak doorgesneden worden. Dat kan dan niet anders, want ze liggen midden in het gebied van de te verwijderen lymfeklieren. Daardoor kan er gevoelloosheid aan de binnenkant van de bovenarm en in de oksel ontstaan. Soms doet het ook pijn (neuropathische pijn of zenuwpijn). Deze pijn kan vaak worden verlicht met medicijnen.

Bewegingsbeperking

Als er lymfeklieren zijn weggehaald, kunnen bepaalde bewegingen van arm en schouder pijnlijk zijn. Fysiotherapie kan de balans verbeteren tussen de aan- en afvoer van lymfvocht, de pijn verminderen, het bewegen vergemakkelijken, de spierkracht doen toenemen en de lichaamshouding verbeteren. U kunt daarmee het beste tussen de vijfde en de zevende dag na de operatie beginnen.

Een standaardbehandeling bestaat niet; de klachten verschillen per patiënt. De fysiotherapie kan bestaan uit onder andere oefentherapie, manuele therapie en manuele lymfdrainage. Een reden voor fysiotherapie is ook dat u in geval van bestraling de arm goed moet kunnen bewegen, zodat deze over en boven het hoofd kan liggen of ten minste in een hoek van 90°C kan worden gelegd.

Lymfoedeem

Bij lymfoedeem zit er te veel vocht in de lymfevaten. Dat komt doordat de aan- en afvoer ervan is verstoord door bestraling of omdat er lymfeklieren weggehaald zijn. Lymfoedeem kan allerlei klachten geven:

  • zwaar gevoel in de arm
  • zwelling
  • pijn
  • vermoeidheid
  • moeilijkheden bij het bewegen van en kracht zetten met de arm
  • kans op infecties zoals wondroos en beursontstekingen

De klachten kunnen lang duren en gaan vaak niet helemaal weg. Behandeling door een gespecialiseerde lymfoedeemtherapeut of fysiotherapeut kan de klachten verminderen en verlichten.Moet er bij u een okselkliertoilet plaatsvinden, meet dan de omtrek van uw arm voor of direct na de operatie. U kunt dat ook aan uw mammacareverpleegkundige vragen. Vergelijk de meting later regelmatig met de nulmeting. Zo kunt u met behandeling beginnen, zodra uw arm dikker wordt.

Alternatief okselkliertoilet: oksel bestralen

Voor sommige patiënten met uitzaaiingen in de oksellymfeklieren is bestraling van de oksel een alternatief voor een okselkliertoilet. Een recente studie heeft aangetoond dat beide behandelingen veilig zijn en dat bestraling van de oksel de helft minder kans geeft op oedeem in de arm.

Wondgenezing na een operatie

Tijdens een okselklierverwijdering of een amputatie brengt de arts meestal een slangetje aan, in of bij de wond. Dit voert het overtollige wondvocht af. Zo’n slangetje heet een drain. Er kunnen 2 drains zijn:

  • een drain voor wondvocht uit de oksel
  • een drain voor wondvocht uit het wondgebied van de borst

Na gemiddeld 1 tot 5 dagen verwijdert de arts de drains. Het gebeurt regelmatig dat het wondvocht zich dan toch nog ophoopt. Heeft u hier last van, dan kan de mammacareverpleegkundige het vocht met een injectienaald opzuigen. Deze eenvoudige ingreep is meestal niet pijnlijk.

Zeker de eerste weken kan de wond pijn doen en trekken. De huid rond de wond kan wat verkleurd zijn. En soms is het littekengebied wat gezwollen. Deze verschijnselen worden steeds minder als de wond geneest.

  • Heeft u een complete okselklieroperatie gehad? Dan heeft u geen of veel minder gevoel:
  • in de huid langs de wondranden
  • aan de binnenkant en/of achterkant van de bovenarm

Dit komt doordat een deel van de gevoelszenuwen in het wondgebied is doorgesneden. Bij de meeste patiënten komt het gevoel in het wondgebied na een tijd weer terug.Veel patiënten zien er tegenop om naar de wond te kijken. Het kan daarom prettig zijn om, als u dit wenst, de eerste keer samen met bijvoorbeeld uw partner en een verpleegkundige naar de wond te kijken. De verpleegkundige kan dan zo nodig uitleggen wat u ziet. Hierna mag u gaan douchen. In de dagen na de operatie zult u zich weer vrij snel zelf kunnen verzorgen en vrij bewegen. Bewegen is goed voor het herstel.

Over deze pagina

De informatie in de bibliotheek is getoetst door medisch specialisten en andere deskundigen.

Laatste update: maart 2015

Dit artikel is geschreven door KWF Kankerbestrijding.

Met medewerking van

Borstkankervereniging Nederland, Dr. Koppert, L.B. (chirurg-oncoloog)