Bestraling bij keelkanker

Deze informatie is gecontroleerd door deskundigen.

Naar colofon

Opslaan

Bij keelkanker is bestraling (radiotherapie) een veelgebruikte behandeling. Je kunt op verschillende momenten van de behandeling bestraling krijgen.

Hieronder lees je meer over:

Bestraling als genezende behandeling voor keelkanker

Stelt de arts een behandeling met bestraling voor om te genezen van de keelkanker? Dan kan bestraling op de volgende manieren helpen:

  • Bij een kleine tumor als enige behandeling
  • Na de operatie als aanvullende behandeling. Dat is nodig als de arts de tumor niet helemaal heeft kunnen verwijderen. Of als de kans groot is dat de tumor terugkomt.
  • Samen met chemotherapie, dit heet chemoradiatie
  • In combinatie met doelgerichte therapie
  • Bestraling van de lymfeklieren in de hals

Deze behandelingen hebben tot doel dat je geneest. De bestraling duurt 5 tot 7 weken. In deze periode krijg je 5 keer per week of vaker bestraling. Per keer duurt de bestraling een paar minuten. De bestraling gebeurt op de polikliniek radiotherapie; een opname in het ziekenhuis is niet nodig.

Bestraling als je niet meer beter wordt

Als genezing niet meer mogelijk is, kan bestraling helpen. De behandeling heeft dan als doel de klachten van de tumor zoveel mogelijk te verminderen of te voorkomen. Dit heet palliatieve bestraling.

Bestraling kan ervoor zorgen dat de pijn minder wordt. Ook kunnen kortademigheid en problemen met het doorslikken van voedsel minder worden. Bij palliatieve bestraling zijn er meestal minder bestralingen nodig dan in de genezende behandeling. De bijwerkingen zijn daardoor meestal minder heftig.

Hoe werkt bestraling?

Bestraling is de behandeling van kanker met straling. Het doel is kankercellen te vernietigen en tegelijk gezonde cellen zoveel mogelijk te sparen. Bestraling is een plaatselijke behandeling: het deel van het lichaam waar de tumor zit of eerst zat wordt bestraald. Een ander woord voor bestraling is radiotherapie.

De straling komt uit een bestralingstoestel. De straling gaat van buitenaf door de huid heen. De radiotherapeut bepaalt nauwkeurig de hoeveelheid straling en de plek waar je wordt bestraald. De radiotherapeutisch laborant voert de bestralingen uit.

Bestraling bij kanker

Deze video laat zien hoe uitwendige bestraling in zijn werk gaat.

Protonentherapie bij keelkanker

Stelt de arts bestraling voor om te genezen van keelkanker? Dan is soms ook protonentherapie mogelijk.

Bij protonentherapie gebruikt de arts een speciaal soort straling met protonen. Een proton is een heel klein natuurkundig deeltje dat straling afgeeft. De straling maakt de kankercellen kapot.

Met protonentherapie komt er mogelijk minder straling op de gezonde weefsels rondom de tumor. Daarom is de kans op bijwerkingen na protonentherapie kleiner dan bij de ‘gewone’ uitwendige bestraling. Die bestraling is met fotonen.

Kom ik in aanmerking voor protonentherapie?

Of je met protonentherapie minder kans hebt op bijwerkingen van de bestraling, verschilt per persoon. Het heeft vooral te maken met:

  • de vorm en grootte van de tumor
  • welk deel van de keel bestraling moet krijgen
  • hoeveel bestraling er op het gezonde weefsel komt

Om dit te bepalen, maakt de arts een planningsvergelijking. Hiermee vergelijkt de arts het bestralingsplan van de protonentherapie met het bestralingsplan van de bestraling met fotonen. Zo kan de arts nagaan of protonentherapie bij jou minder schade geeft aan de gezonde weefsels om de tumor heen.

Het voordeel van protonentherapie in vergelijking met de fotonenbestraling moet groot genoeg zijn. Dat staat zo aangegeven in de landelijke richtlijn. Als dat zo is, kom je in aanmerking voor een behandeling met protonentherapie.

Masker voor tijdens de bestraling bij keelkanker

Bij de bestraling is het belangrijk dat het hoofd en de hals elke keer in dezelfde houding liggen. Zo kan de straling bij iedere sessie op precies dezelfde plek komen. Hiervoor krijg je een bestralingsmasker aangemeten. Dit is een kunststof afdruk van je hoofd en hals. Het masker wordt van tevoren op maat gemaakt.

Tijdens de bestraling lig je op een speciale tafel met je hoofd in een speciale hoofdsteun. Vlak voor de bestraling krijg je het masker over je gezicht en hals. Het masker zit vast aan de tafel zodat je niet kunt bewegen. Je kunt gewoon ademhalen door je mond en neus.

De arts geeft met stift op het masker aan waar de bestraling moet komen. Zo krijg je iedere keer bestraling op precies dezelfde plek.

Verzorging van het gebit

Ligt je gebit in het gebied dat de bestraling krijgt? Dan is het belangrijk dat je het gebit laat controleren en schoonmaken. De tandarts in het ziekenhuis doet de controle en maakt een röntgenfoto van de tanden en kaken.

Tijdens en na de bestraling moet je het gebit goed verzorgen. De mondhygiënist geeft je daarvoor tips en adviezen. Zij maakt fluoridebitjes op maat om het gebit te beschermen. Ook kom je regelmatig op controle bij de mondhygiënist.

Moet je later een tand of kies laten trekken? Vertel dan aan de tandarts dat je bestraling hebt gehad. Dan kan de tandarts daarmee rekening houden in de behandeling.

Bijwerkingen van bestraling bij keelkanker

Door de bestraling kun je last hebben van bijwerkingen. Die bijwerken kunnen zwaar zijn. Het verschilt per persoon van welke bijwerkingen iemand last heeft en hoe erg die zijn.

De bijwerkingen die het meest voorkomen bij bestraling van keelkanker zijn:

Problemen met de huid

De huid in de hals kan door de bestraling rood en schilferig worden. Soms kan de huid ook stuk gaan. Je krijgt begeleiding en adviezen om de huid zo goed mogelijk te verzorgen. Een paar weken na afloop van de bestraling geneest de huid vanzelf weer.

Moeite met eten, slikken en praten

Bestraling maakt je slijmvliezen droger. Als de speekselklieren in het bestralingsgebied liggen, werken ze minder goed. Eten, slikken en praten kunnen daardoor moeilijker worden. Vaak krijg je begeleiding van een diëtist. Ook kun je sondevoeding krijgen, of extra vloeibare bijvoeding.

Het slijmvlies van de keel kan stuk gaan tijdens de bestraling, waardoor slikken pijnlijk is. Ook kan tijdens het eten een branderig gevoel in de mond ontstaan. Pijnstillers kunnen helpen tegen de pijn. Het beste kun je geen scherpe etenswaren en dranken nemen.

Bijna alle mensen die bestraling hebben gehad, krijgen minder zin in eten. Na de behandeling komt de eetlust meestal weer terug.

Veranderde smaak

Door bestraling kan de smaak van eten en drinken veranderen of zelfs verdwijnen. Soms kun je minder goed ruiken. Meestal komen de smaak en reuk na een paar weken of maanden weer terug. Sommige mensen hebben een tijd last van een vieze smaak in de mond.

Andere bijwerkingen

Naast deze klachten kun je last hebben van andere, meer algemene bijwerkingen van bestraling. Zoals vermoeidheid, en haaruitval op de plek van de bestraling. Lees verder over de algemene bijwerkingen van bestraling.

Controles tijdens de bestraling

In de periode van de bestralingen kom je regelmatig op controle bij de radiotherapeut. Daarnaast zijn de verpleegkundige, mondhygiënist en diëtist bij de controles betrokken.

Met hen bespreek je hoe het gaat. Ook krijg je adviezen om zo goed mogelijk met de bijwerkingen om te gaan. Na een paar weken tot maanden zijn de meeste bijwerkingen verdwenen.

Gevolgen van de bestraling bij keelkanker

Naast de bijwerkingen die hierboven staan, kan bestraling ook klachten op de lange termijn geven. Vaak ontstaan deze gevolgen pas later na de behandeling, en houden ze lang aan. Soms zijn de gevolgen blijvend. Dan heb je er de rest van je leven last van.

Gevolgen van bestraling van de keel:

Droge mond

Het kan zijn dat de speekselklieren niet herstellen van de bestraling. Je kunt dan last blijven houden van een droge mond. De medische term hiervoor is: xerostomie.

Het kan helpen om regelmatig slokjes water te drinken. Of om een speciale gel, spray of tabletten te gebruiken die de mond minder droog maken. De verpleegkundige of mondhygiënist kan je hier meer over vertellen.

Lees verder over mondverzorging bij keelkanker. Of bekijk de uitgebreide informatie over orale mucositis (mondproblemen).

Taai speeksel

Sommige mensen krijgen last van minder en taai speeksel. Hierdoor kan het voedsel blijven hangen, met kokhalzen als gevolg. Het kan helpen om zachte en vloeibare voeding te eten, en regelmatig slokjes water te drinken. Ook helpt het om te spoelen met een zoutspoeling of een zout-soda-oplossing.

Problemen met slikken

Problemen met slikken gaan soms niet over. Een logopedist kan helpen met het verbeteren van het slikken van eten en drinken. Vind zorg en hulp bij slikproblemen.

Sneller gaatjes in de tanden

Als de speekselklieren minder speeksel aanmaken, kun je sneller gaatjes in de tanden krijgen. De tandarts of mondhygiënist kan adviseren hoe je gaatjes in de tanden zoveel mogelijk kunt voorkomen. Lees verder over mondverzorging.

Lymfoedeem

Bestraling kan de lymfeklieren in de hals beschadigen. Hierdoor wordt lymfevocht minder goed afgevoerd. Dit heet lymfoedeem.

Problemen met de schildklier

Tijdens de bestraling op de keel kan er ook straling komen op de schildklier. Hierdoor kan de schildklier steeds langzamer gaan werken. De aanmaak van hormonen in de schildklier wordt daardoor minder. Lees verder over schildklierproblemen.

Colofon

Met medewerking van:

Dr. Gyuri  Halmos

Dr. Gyuri Halmos

Keel-neus-oorarts, hoofd-halsoncoloog, UMCG

Persoonlijke pagina

Dr. Tim Dijkema

Radiotherapeut-oncoloog, Radboudumc

Drs. José Klomp

Verpleegkundig specialist hoofd-hals oncologie, UMC Utrecht

UMCG-logo

Mondhygiënisten UMCG

Afdeling mondziekten, kaak- en aangezichtschirurgie, UMCG

Website

Logo NWHHT

Nederlandse Werkgroep Hoofd-Hals Tumoren

Logo PV Hoofd-hals

Patiëntenvereniging HOOFD-HALS

Prof. dr. Chris Terhaard

Radiotherapeut-oncoloog, UMC Utrecht

Dr. Mischa de Ridder

Radiotherapeut-oncoloog, LUMC

Drs. Nils Knotter

Radiotherapeut-oncoloog, Radiotherapeutisch Instituut Friesland

Dr. Olga Hamming-Vrieze

Radiotherapeut-oncoloog, Antoni van Leeuwenhoek

Gemaakt door de redactie van kanker.nl

Laatste update: mei 2020