Bestraling of chemoradiatie bij endeldarmkanker

Deze informatie is gecontroleerd door deskundigen.

Naar colofon

Opslaan

Bij endeldarmkanker is bestraling een van de mogelijke behandelingen. Bestraling kan worden gecombineerd met chemotherapie, dan heet het chemoradiatie.

Op de volgende momenten kan bestraling worden gegeven:  

  • Bestraling vóór de operatie
  • Bestraling zonder operatie: rectumsparende behandeling
  • Bestraling tijdens de operatie: IORT
  • Bestraling van uitzaaiingen

Bestraling vóór de operatie

Soms word je voor de operatie van de endeldarmtumor bestraald. Of dit gebeurt hangt af van de kans dat de tumor weer terugkomt in het operatiegebied. Door bestraling wordt de kans hierop kleiner. De bestraling kan gecombineerd worden met chemotherapie. Dan heet het chemoradiatie.

  • Als de kans klein is dat de tumor weer terugkomt, wordt de tumor direct geopereerd.Je wordt dan niet vooraf bestraald. 
  • AIs de kans gemiddeld dat de tumor terugkomt, dan krijg je een korte serie bestralingen. Het doel hiervan is om ook kankercellen buiten het operatiegebied te vernietigen.  
  • Als de tumor groter is en kans op terugkeer van de tumor groot is, krijg je chemoradiatie voor de operatie. Chemoradiatie is een combinatie van bestraling en chemotherapie. De behandelingen versterken elkaars werking. Het doel van chemoradiatie is het kleiner maken van de tumor. Je krijgt een lange serie bestralingen. 

Bestraling of chemoradiatie zonder operatie: rectumsparende behandeling

Na de bestraling of chemoradiatie lijkt de endeldarmtumor soms volledig verdwenen. De artsen noemen dat een complete respons.
In sommige gevallen wordt de tumor dan niet meer geopereerd. Wel word je heel goed in de gaten gehouden. Je krijgt regelmatig MRI-scans en een endoscopie om te kijken of tumor weg blijft. Als de tumor terugkomt, volgt alsnog een operatie.

De arts zal vertellen of je in aanmerking komt voor deze behandeling. Je kunt deze behandeling ook in studieverband krijgen.
Misschien moet je voor de behandeling naar een ander ziekenhuis. De rectumsparende behandeling wordt alleen gegeven in ziekenhuizen die hier voldoende kennis van en ervaring mee hebben.

Bijwerkingen van bestraling van de endeldarm

Door de bestraling van de endeldarm kun je last krijgen van de volgende klachten:

  • een verandering in de ontlasting: bijvoorbeeld hoe vaak je moet poepen en hoe de poep eruit ziet. Deze klachten kunnen ook door de tumor zelf komen.
  • diarree
  • bloed- of slijm bij de ontlasting
  • aandrang om te poepen zonder dat er iets komt
  • vaker moeten plassen: omdat vaak een deel van de blaas is meebestraald
  • een plaatselijke reactie van de huid: een rode of donker verkleurde huid en soms het open gaan van de huid op de plek van de bestraling
  • irritatie of pijn van de anus. Het kan voelen alsof de huid is verbrand
  • haaruitval op de plek van bestraling
  • vermoeidheid

Wanneer je last krijgt van de bijwerkingen, hangt af van de lengte van de behandeling.

Bij een korte bestralingsbehandeling met een directe operatie merk je meestal niets van de bestraling. Als je na een korte bestralingsbehandeling niet meteen wordt geopereerd, dan kunnen de bijwerkingen enkele dagen na de laatste bestraling optreden. Gemiddeld houden de klachten zo’n twee weken aan.

Bij een lange bestralingsserie ontstaan de klachten meestal in de loop van de behandeling. Ze kunnen tot enkele weken erna aanhouden.

Bijwerkingen van chemoradiatie

Bij de combinatie van chemotherapie en bestraling (chemoradiatie) kun je bijwerkingen van bestraling en bijwerkingen van chemotherapie krijgen.

Bijwerkingen van chemotherapie

Omdat de dosis chemotherapie bij chemoradiatie lager is dan wanneer chemotherapie los gegeven wordt, zijn de bijwerkingen van de chemotherapie waarschijnlijk minder heftig. De bekendste bijwerkingen van de chemotherapie (vooral bij het medicijn capecitabine) zijn diarree, hand-voetsyndroom en vermoeidheid.

Bijwerkingen van bestraling

De bijwerkingen van de bestraling kunnen toenemen. Chemotherapie het effect van de bestraling versterken. Omdat zowel bestraling als chemotherapie diarree als bijwerking kunnen hebben, kun je hier juist extra last van krijgen.

Bestraling tijdens de operatie - IORT

Heel soms wordt de tumor tijdens de operatie bestraald. Dat gebeurt na het verwijderen van de tumor. Deze behandeling heet IORT (Intra Operatieve RadioTherapie). De arts kan  vertellen of deze behandeling eventueel nodig is en bespreekt de mogelijke bijwerkingen .

Bestraling van uitzaaiingen

Als je een of enkele uitzaaiingen in de lever of longen hebt, kun je soms bestraald worden. Dit gebeurt meestal pas als de uitzaaiingen niet met een operatie of radiofrequente ablatie (RFA) verwijderd kunnen worden.

Het soort bestraling waarmee de uitzaaiingen meestal behandeld worden, heet stereotactische bestraling. Meestal krijgje enkele bestralingen met een hoge dosis bestraling. Als bijwerkingen kun je last krijgen van vermoeidheid en soms ook van misselijkheid. De bestraling is pijnloos.

Hoe werkt bestraling?

Bestraling is de behandeling van kanker met straling. Het doel is kankercellen te vernietigen en tegelijk gezonde cellen zoveel mogelijk te sparen. Bestraling is een plaatselijke behandeling: het deel van het lichaam waar de tumor zit of eerst zat wordt bestraald. Een ander woord voor bestraling is radiotherapie.

De straling komt uit een bestralingstoestel. De straling gaat van buitenaf door de huid heen. De radiotherapeut bepaalt nauwkeurig de hoeveelheid straling en de plek waar je wordt bestraald. De radiotherapeutisch laborant voert de bestralingen uit.

Bestraling bij kanker

Deze video laat zien hoe uitwendige bestraling in zijn werk gaat.

Colofon

Met medewerking van:

Dr. Jeroen Buijsen

Radiotherapeut-oncoloog, Maastro

Dr. Jeanine Roodhart

Internist-oncoloog, UMC Utrecht

Dr. Manon Spaander

Maag-darm-leverarts, Erasmus MC

Prof. dr. Pieter Tanis

Chirurg-oncoloog, Amsterdam UMC (locatie VUmc)

Gemaakt door de redactie van kanker.nl

Laatste update: juli 2018