Eierstokkanker

Tmc over deze informatie

Eierstokkanker is kanker in 1 of beide eierstokken. Een ander woord voor eierstokkanker is ovariumcarcinoom. Er is ontdekt dat eierstokkanker eigenlijk ontstaat in en uit de eileiders.

Verschillende vormen van eierstokkanker

Er zijn goedaardige en kwaadaardige gezwellen van de eierstokken. Een kwaadaardige tumor is kanker. Deze informatie gaat alleen over kwaadaardige gezwellen van de eierstokken. Er zijn verschillende vormen van eierstokkanker, afhankelijk van het type weefsel waaruit ze zijn ontstaan.

Globaal zijn er 3 vormen:
  • Bij ongeveer 80 tot 90% gaat het om epitheliale eierstokkanker of adenocarcinoom: een tumor die ontstaat uit epitheelcellen. Het epitheel is de buitenste laag cellen van de eierstok.
  • Bij 5 tot 8% gaat het om gonadale stromaceltumoren: een tumor die ontstaat uit de laag weefsel waar de eicellen in liggen.
  • Kiemceltumor: een tumor die ontstaat uit de kiemcellen. Dit zijn de onrijpe eicellen die in de eierstok liggen opgeslagen. Deze vorm van eierstokkanker is heel zeldzaam. Hij komt vooral voor bij jonge meisjes.


De behandeling van elke vorm van eierstokkanker is anders. Deze informatie gaat vooral over de meest voorkomende vorm: epitheliale eierstokkanker.

Hieronder vindt u ook korte informatie over gonadale stromaceltumoren en kiemceltumoren.

Gonadale stromaceltumor

5 tot 8% van alle kwaadaardige eierstoktumoren zijn gonadale stromaceltumoren. Er zijn verschillende vormen van deze tumoren, die tot verschillende klachten kunnen leiden. Vraag uw arts om uitleg als u hier meer van wilt weten.

De meest voorkomende vorm van kwaadaardige tumoren in de groep van gonadale stromaceltumoren is de granulosaceltumor. Deze tumor produceert vaak vrouwelijke geslachtshormonen (oestrogenen). Hierdoor kunt u onregelmatig bloedverlies krijgen. Granulosaceltumor kan vele jaren na de diagnose terugkomen. Daarom blijft u lang onder controle.

Een andere, meer zeldzame soort gonadale stromaceltumor produceert juist mannelijke geslachtshormonen (androgenen). Hierdoor kunt u mannelijke kenmerken krijgen, zoals een lagere stem of een mannelijk beharingspatroon. Gonadale stromaceltumoren komen voor op alle leeftijden, maar vooral op latere leeftijd. De behandeling van eerste keus is verwijdering van de tumor door een operatie.

Kiemceltumor

Deze vorm van eierstokkanker is heel zeldzaam. Hij komt vooral voor bij jonge meisjes en veel minder bij volwassen vrouwen.

De meest typische klacht voor een kiemceltumor is een opgezette buik, soms met pijn in de buik. Net als bij epitheliale eierstokkanker.
Daarnaast kunnen heel kleine kiemceltumoren draaiing van de eierstok veroorzaken. Dit is heel pijnlijk. De klachten lijken op een ontstoken blinde darm.
De cellen van de kiemceltumor produceren ook hormonen. Hierdoor kan er een vroegtijdige puberteit ontstaan met ontwikkeling van schaamhaar op jonge leeftijd.

De behandeling van een kiemceltumor is een operatie met meestal aanvullend chemotherapie. Dit is afhankelijk van het stadium en de graad van de tumor. De stadium-indeling is hetzelfde als bij epitheliale eierstoktumoren.
Het is belangrijk om u te laten behandelen in een gynaecologisch-oncologisch centrum, omdat deze vorm van eierstokkanker zo zeldzaam is. In vergelijk ziekenhuizen kunt u lezen welke ziekenhuizen dit zijn.

Epitheliale borderlinetumoren

Van alle epitheliale eierstoktumoren is ongeveer 15% een grensgeval tussen een goedaardige en een kwaadaardige tumor. Dit heet een borderlinetumor. Vrouwen met een borderlinetumor krijgen een andere behandeling dan vrouwen met een kwaadaardige epitheliale tumor. Deze informatie gaat daarom niet over de borderlinetumor.

Meestal is een operatie bij een borderlinetumor voldoende. De meerderheid van de vrouwen met een borderlinetumor overleeft de ziekte.

Eileiderkanker

Eileiderkanker is een erg zeldzame vorm van kanker: in Nederland wordt het jaarlijks bij ongeveer 20 vrouwen vastgesteld. Het gedraagt zich als eierstokkanker.

De oorzaken zijn nog niet duidelijk, maar de huidige inzichten zijn:
  • eileiderkanker ontstaat in de eileider
  • eileiderkanker komt relatief vaak voor bij vrouwen die een erfelijk bepaald verhoogd risico op eierstokkanker of eileiderkanker hebben. Dit zijn vooral vrouwen met een mutatie in het BRCA1- of BRCA2-gen

Vrouwelijke geslachtsorganen

De vrouwelijke geslachtsorganen bestaan uit uitwendige en inwendige geslachtsorganen. Een andere naam voor de uitwendige geslachtsorganen is vulva.

De uitwendige geslachtsorganen zijn:
  • kleine en grote schaamlippen
  • clitoris
  • ingang van de vagina
  • gebied tussen de ingang van de vagina en de anus: het perineum

De inwendige geslachtsorganen zijn:
  • baarmoederlichaam en baarmoederhals
  • vagina of schede
  • eierstokken
  • eileiders

De inwendige organen zitten in het onderste deel van de buikholte: het kleine bekken. Steunweefsel zorgt ervoor dat zij op hun plaats blijven.

Inwendige vrouwelijke geslachtsorganen

Inwendige vrouwelijke geslachtsorganen
a. eileiders b. eierstokken c. baarmoederlichaam d. baarmoederhals e. baarmoedermond f. vagina (schede) (illustratie: KWF).

Eierstokken

De eierstokken zijn kleine ovale organen. Ze zijn 4 à 5 centimeter lang en 2 à 3 centimeter breed bij vrouwen in de geslachtsrijpe periode. Na de overgang (menopauze) worden ze kleiner. Een ander woord voor eierstokken is ovaria.

Aan allebei de kanten van de baarmoeder liggen de eierstokken en de eileiders. De eileiders verbinden de eierstokken en de baarmoeder. 

Organen die dicht bij de eierstokken liggen zijn:
  • blaas
  • darmen
  • urineleiders: zij voeren de urine van de nieren naar de blaas

Functie eierstokkanker

De eierstokken hebben 2 functies:
  • ze maken hormonen aan
  • ze vormen eicellen en rijpen ze uit

Aanmaak van hormonen

Hormonen zijn stoffen die ons lichaam zelf maakt. Ze worden uitgescheiden in het bloed en beïnvloeden verschillende processen of organen in ons lichaam. De eierstokken produceren de vrouwelijke geslachtshormonen. Die hormoonproductie staat onder invloed van andere hormonen, die in de hersenen geproduceerd worden.

De vrouwelijke geslachtshormonen beïnvloeden een aantal processen in het lichaam van een vrouw. Bijvoorbeeld de menstruatie en de vruchtbaarheid. Maar ook de vorming van botweefsel.

Eicellen

Al voor de geboorte zijn bij meisjes eicellen in de eierstokken aangelegd. Deze onrijpe cellen heten kiemcellen. In de puberteit rijpen deze onder invloed van hormonen uit. Niet alle aangelegde eicellen rijpen volledig uit.

Verloopt dit proces goed, dan heeft een vrouw elke 4 weken een eisprong. Er komt dan een eicel via de eileider in de baarmoeder terecht.

Bouw van de eierstokken

De eierstokken zijn opgebouwd uit onder andere:
  • een buitenste laag cellen die de eierstokken bekleedt: het oppervlakte-epitheel
  • een weefsellaag van cellen die hormonen produceren: stroma
  • onrijpe eicellen: kiemcellen

In deze verschillende soorten weefsels kunnen verschillende soorten tumoren ontstaan.