Bijwerkingen

Concentratieverlies en geheugenproblemen

Opslaan

Chemotherapie kan bij sommige mensen problemen met denken veroorzaken. De medische term hiervoor is cognitieve problemen. Cognitie betekent ‘kennis’ of ‘weten’.

Voor problemen met concentratie en geheugen wordt ook wel de term ‘chemobrein’ gebruikt. Ongeveer 10 tot 15% van de mensen die met chemotherapie zijn behandeld, krijgt last van een chemobrein.

U kunt last hebben van:

  • concentratiestoornissen
  • geheugenproblemen

Dit kan de volgende effecten hebben:

  • trager werk- en denktempo
  • minder goed kunnen plannen en organiseren
  • moeite hebben om onder tijdsdruk te werken
  • moeite hebben om verschillende dingen tegelijkertijd te doen
  • moeite hebben met het onthouden van nieuwe informatie

Cognitieve problemen nemen na verloop van tijd meestal af, of ze verdwijnen helemaal. Bij sommige mensen houden ze langdurig aan en gaan niet meer weg. Een klein deel van de mensen krijgt pas later na de behandeling hier last van.

Adviezen

De adviezen hieronder kunnen helpen je situatie te verbeteren. Houd er rekening mee dat het een tijd kan duren voor het beter gaat.

Algemene tips

  • Neem regelmatig en voldoende rust.
  • Ga ontspannen aan de slag met je activiteit.
  • Probeer de omstandigheden zo gunstig mogelijk te maken. Denk daarbij aan:
    o  goede voorbereiding
    o een goede organisatie
    o orde (spullen op een vaste plaats) en regelmaat
    o zo min mogelijk afleiding (geen tv of muziek op de achtergrond)
    o ruim voldoende tijd
  • Bouw je activiteiten op naar moeilijkheid en duur. Begin met makkelijke dingen die je in een korte tijd kunt doen. Voer geleidelijk aan de moeilijkheid op en verleng de tijd dat je bezig bent. Kun je een activiteit of taak nog niet aan? Neem dan een stapje terug of breek de activiteit op in delen.
  • Vertel mensen in je omgeving over deze moeilijkheden. Zo kunnen ze reële verwachtingen van je activiteiten hebben.

Beter onthouden

  • Pas PRET toe: Pauzeren, Rustige omgeving, Eén ding tegelijk, Tempo aanpassen.
  • Informeer de omgeving: leg uit wat de gevolgen zijn van de geheugenbeperkingen en geef aan wat je helpt. Bijvoorbeeld: vragen om herhaling, tijd vragen om notities te maken.
  • Gebruik hulpmiddelen zoals agenda, post-its, planboard, checklijsten, foto’s, dagboek, mobiele telefoon of notitieboekje.
  • Gebruik strategieën om informatie te onthouden, zoals herhalen, ezelsbruggetjes, visualiseren, informatie structureren in bijvoorbeeld alfabet, categorieën, hoofd- of bijzaak.
  • Gebruik deze strategieën ook om de informatie boven te krijgen.
  • Ga op zoek naar herkenningspunten en associaties.
  • Probeer een situatie opnieuw te beleven en beelden weer naar boven te halen (reconstructie).
  • Zorg voor rust. Ingespannen zoeken naar informatie maakt het moeilijker bij de informatie te komen.
  • Roep hulp van anderen in.

Betere concentratie

  • Stel prioriteiten, doe 1 ding tegelijk.
  • Stel haalbare doelen. Stem je activiteiten af op wat je kunt.
  • Wissel inspannende en ontspannende activiteiten af.
  • Verlaag zo nodig het tempo waarin je werkt.
  • Wees bedacht op fouten, let op details, formuleer de deelstappen van de taak in jezelf of hardop en controleer achteraf.
  • Doe actief mee aan een gesprek: stel vragen en geef je mening. Hierdoor blijf je beter met je aandacht bij wat de ander vertelt en ben je actiever met de gegeven informatie bezig dan wanneer je alleen luistert.

Beter omgaan met tijdsdruk

  • Zorg voor een haalbare dagplanning. Ga hierbij uit van je huidige tempo. Ga ervan uit dat alles langer duurt dan je verwacht. Bereken daarom meer tijd om alles te doen. Het is handig om ongeveer 10 procent reservetijd in te plannen.
  • Denk van tevoren na over situaties waarin je onder tijdsdruk kunt komen te staan.
  • Ga na of er mogelijkheden zijn om tijdsdruk te voorkomen. Ruim het ontbijt bijvoorbeeld pas op nadat je de kinderen naar school heeft gebracht. Of bereid ’s middags al het avondeten voor.
  • Ga na of de taak of activiteit in stukjes op te delen is.
  • Bedenk wat je van tevoren al kunt doen om tijdsdruk zoveel mogelijk te voorkomen. Voorbeeld: Als je een ingewikkeld gerecht wilt koken, lees dan eerst het recept goed door. Om het meer ‘eigen’ te maken, helpt het eigen aantekeningen op te schrijven. Daarna kun je alle ingrediënten overzichtelijk in de juiste volgorde neerzetten. Hierdoor zul je tijdens het koken zelf minder tijdsdruk ervaren. Iemand die slecht tegen geluid kon en tijdens het koken last had van het feit dat haar kinderen naar de tv keken, gaf haar kinderen een koptelefoon.
  • Stel een soort ‘noodplan’ op voor situaties met tijdsdruk. Als je weet wat je kunt doen, raak je minder gauw in paniek. Bedenk van tevoren wat je doet als je onder tijdsdruk komt te staan. Bijvoorbeeld: het gas uitdraaien als de telefoon gaat.

Dit zijn algemene adviezen. In jouw situatie kunnen andere adviezen gelden. Bespreek dit met de arts of verpleegkundige. Neem bij twijfel ook altijd contact op met je zorgverlener.

Over deze pagina

De informatie in de bibliotheek is getoetst door medisch specialisten en andere deskundigen.

Laatste update: december 2016

Dit artikel is geschreven door KWF Kankerbestrijding, kanker.nl.

Met medewerking van

Gils, I. (oncologieverpleegkundige), Dr. Schagen, S. (overige deskundige)