Mondverzorging

Mondverzorging

Opslaan

Goede mondverzorging houdt de mond schoon en verkleint de kans op gaatjes. Bovendien vermindert het de kans op problemen met het mondslijmvlies en het tandvlees. Goed kauwen en slikken zal hierdoor beter en gemakkelijker gaan. Dit kan helpen om gewichtsverlies tegen te gaan en de conditie op peil te houden of te verbeteren.

Tandbederf

Gaatjes ontstaan door zuren die het gebit aantasten. Elke keer als u eet, drinkt of snoept vormen zich zuren in uw mond. Het speeksel in uw mond kan deze zuren neutraliseren, maar dat heeft even tijd nodig. Spoelen na elke maaltijd helpt de vorming van zuren tegen te gaan. Als u vaak iets eet, is het beter vaker met water te spoelen. Eet of drinkt u zure voedingsmiddelen zoals yoghurt of vruchtensap, wacht dan minstens een uur met tandenpoetsen. Het glazuur raakt anders beschadigd.

Droge mond

Door bestraling en chemotherapie kunt u last krijgen van een droge of pijnlijke mond- of keelholte. Een droge mond vergroot de kans op gaatjes, doordat speeksel een rol speelt bij het neutraliseren van zuren. Goede mondverzorging en het gebruik van extra fluoride zijn daarom erg belangrijk om ernstige aantasting van tanden en kiezen te voorkomen.

Fluoride is een natuurlijke stof die de tanden en kiezen steviger maakt. Het helpt gaatjes in tanden en kiezen te voorkomen. De tandarts of mondhygiënist zal fluoridekappen voor u maken. Een fluoridekap is een kunststof kap die met fluoridegel wordt gevuld. De gel wordt door uw apotheker gemaakt en is alleen verkrijgbaar met een recept. Tijdens de behandeling maakt de tandarts of mondhygiënist een fluorideprotocol voor u. Het fluorideprotocol kan verschillen per patiënt en per behandelcentrum. Vaak blijft u de fluoridekappen uw hele leven gebruiken. Dit hangt af van de hoeveelheid speeksel die u nog aanmaakt.

Mondhygiënist

Een goede mondverzorging kan klachten zoals droge of pijnlijke mond of verstoorde reuk en/of smaak verlichten. Bespreek dit zo nodig met een mondhygiënist. 

Focusonderzoek

Voordat u behandeling met chemotherapie of bestraling krijgt, onderzoekt de tandarts uw mond en gebit grondig en maakt een of meer röntgenfoto’s. Zo beoordeelt hij of er in uw mond problemen aanwezig zijn, zoals een ontsteking of een gat in een tand of kies. Zulke problemen heten focus.

Een focus kan door de behandeling een ernstige ontsteking worden in de kaak zelf of ergens anders in het lichaam problemen geven. Dit komt omdat chemotherapie en bestraling de conditie van uw mond beïnvloeden. Daarbij is het vaak moeilijk uw gebit te behandelen tijdens en tussen de behandelingen. Daarom is het belangrijk dat de staat van uw mond “focusvrij” kan worden verklaard voordat u de geplande behandeling ondergaat.

Vindt de tandarts bij u een focus? Dan zal hij in overleg met de behandelend arts en eventueel uw huistandarts kijken hoe dit probleem opgelost kan worden.

Bij bestraling

De volgende adviezen zijn algemeen en kunnen per persoon verschillen. 

Mondverzorging bij een eigen gebit: 

  • Poets 2 tot 3 keer per dag met een zachte tandenborstel en tandpasta met fluoride. Gebruik eventueel een niet-irriterende, menthol vrije tandpasta.
  • Reinig ten minste 1 keer per dag met flosdraad of tandenstokers de ruimtes tussen tanden en kiezen.
  • Gebruik zo min mogelijk zoet, suikerhoudend en kleverig voedsel. Dit verhoogt de kans op gaatjes in tanden en kiezen. U kunt wel suikervrije producten eten, die zijn gezoet met xylitol. Bijvoorbeeld kauwgom of snoepjes.
  • Spoel 3 tot 8 keer per dag uw mond met een zout-sodaoplossing: op 1 liter water lost u 1 theelepel zout en 1 theelepel soda op. Of spoel met een mondspoelmiddel dat uw tandarts of mondhygiënist heeft voorgeschreven.
  • Gebruik op advies van uw tandarts of mondhygiënist de fluoridekappen.
  • Gebruik een tongschraper.
  • Mondbevochtigingsgels en/of kunstspeeksel als spoelmiddel of spray kan helpen tegen een droge mond. Het beschermt uw mondslijmvlies tegen beschadiging en uitdroging. U kunt de arts of de mondhygiënist om een recept vragen.

Mondverzorging bij een gebitsprothese: 

  • Reinig 2 tot 3 keer per dag de prothese met neutrale vloeibare zeep en een protheseborstel.
  • Reinig 2 tot 3 keer per dag uw kaken en tong met een zachte tandenborstel. Gebruik eventueel wat tandpasta voor de smaak.
  • Bij klachten kunt u de prothese ’s nachts beter uitdoen. Bewaar deze in een prothesebakje.
  • Reinig 1 keer per dag het prothesebakje. Spoel voor gebruik de prothese onder de kraan af.
  • Gebruik een tongschraper.
  • Mondbevochtigingsgels en/of kunstspeeksel als spoelmiddel of spray kan helpen tegen een droge mond. Het beschermt uw mondslijmvlies tegen beschadiging en uitdroging. U kunt de arts of de mondhygiënist om een recept vragen.

Om het slijmvlies te beschermen is het beter geen prothese te dragen in de periode dat u bestraald wordt. Is uw kaak mee bestraald, dan is het zelfs beter dat u hiermee wacht tot een paar weken na de bestraling.

 

Ontstekingen

Door bestraling kunt last krijgen van ontstekingen van de slijmvliezen van de mond. De kans op ontstekingen hangt af van:

  • de plek die bestraald wordt
  • de bestralingstechniek
  • de dosis die u krijgt

Ontstekingen krijgt u meestal vanaf de derde week van de bestraling. Tegen ontstoken slijmvlies (mucositis) is niet zo veel te doen. Wel kan het helpen als u met kamillethee spoelt. Ontstekingen gaan meestal 6 weken na de bestraling over. 

Bij chemotherapie

De volgende adviezen zijn algemeen en kunnen per persoon verschillen. 

Mondverzorging bij een eigen gebit: 

  • Poets 2 tot 3 keer per dag met een fluoridehoudende tandpasta en een zachte tandenborstel.
  • Is het te pijnlijk om een tandenborstel te gebruiken, dan kunt u uw mond ook spoelen met een mondspoelmiddel. Dit kunt u kopen bij de supermarkt of drogist. Spoel ten minste 3 keer per dag. Geeft ook het spoelen problemen, dan kunt u een spoelmiddel gebruiken in de vorm van een spray. Deze kunt u 6 keer per dag gebruiken. Of vaker, als dit nodig is. Uw arts, tandarts of huisarts kan u hiervoor een recept geven.
  • Reinig zo mogelijk de ruimtes tussen de tanden en kiezen met ragers of stokers. En/of flos 1 keer per dag.
  • Gebruik zo min mogelijk suikerhoudend en kleverig voedsel. Dit verhoogt de kans op gaatjes in tanden en kiezen. U kunt wel suikervrije producten eten, die zijn gezoet met xylitol. Bijvoorbeeld kauwgom of snoepjes.
  • Mondbevochtigingsgels en/of kunstspeeksel als spoelmiddel of spray kan helpen tegen een droge mond. Het beschermt uw mondslijmvlies tegen beschadiging en uitdroging. U kunt de arts of de mondhygiënist om een recept vragen.

Mondverzorging bij een gebitsprothese: 

  • Tijdens de chemotherapie en de eerste maanden daarna is het dragen van uw gebitsprothese misschien wat pijnlijk. Dit komt doordat uw mondslijmvlies extra gevoelig is. U kunt dan uw prothese bijvoorbeeld alleen tijdens het eten dragen. Draagt u uw prothese niet, dan kunt u deze het beste in een bakje droog bewaren.
  • Reinig 2 tot 3 keer per dag de prothese met neutrale vloeibare zeep en een protheseborstel.
  • Reinig 2 tot 3 keer per dag uw kaken en tong met een zachte tandenborstel. Gebruik eventueel wat tandpasta voor de smaak.
  • Heeft u klachten? Dan kunt u de prothese ’s nachts beter uitdoen en bewaren in een prothesebakje zonder water.
  • Reinig 1 keer per dag het prothesebakje.
  • Spoel voor gebruik de prothese onder de kraan af.
  • Gebruik een tongschraper.
  • Mondbevochtigingsgels en/of kunstspeeksel als spoelmiddel of spray kan helpen tegen een droge mond. Het beschermt uw mondslijmvlies tegen beschadiging en uitdroging. U kunt de arts of de mondhygiënist om een recept vragen.

 

Tips bij problemen tijdens de chemotherapie

 

  • Is uw mondslijmvlies pijnlijk? U kunt dan uw mond een paar keer per dag spoelen met een zout-sodaoplossing: los 1 theelepel keukenzout en 1 theelepel soda op in 1 liter (lauw) water. Of spoel met kamillethee.
  • Tegen ontstoken slijmvlies (mucositis) is niet zo veel te doen. Wel kan het spoelen met kamillethee helpen. Bent u klaar met uw chemokuur, dan geneest het slijmvlies weer.
  • Een wit, afschraapbaar laagje op het mondslijmvlies wijst meestal op een schimmelinfectie. Dit heet Candida. Uw arts, tandarts of huisarts kan hiervoor een anti-schimmelmiddel voorschrijven.
  • Kapotte lippen en mondhoeken kunt u bij irritatie of kloven insmeren met Kamillosan-zalf, lanoline of vaseline. 

Bij operatie

Het is belangrijk dat uw mond na de operatie goed schoon blijft. De verzorging verschilt per behandelcentrum. De verpleegkundige kan uw mond verzorgen met gazen gedrenkt in spoelvloeistof of u mond wordt gesprayed. Zodra u daartoe in staat bent, kunt u zelf uw mond spoelen. Spoel minstens 4 keer per dag. Doe dit vooral na het eten en voor u gaat slapen.

U leert hoe u uw tanden moet poetsen, vaak in overleg met de arts of mondhygiënist. U kunt namelijk de wond met de borstel beschadigen. Levert de mondverzorging problemen op, vraag dan om advies. 

Het kan zijn dat uw gebitsprothese na de operatie niet meer past. Pas ongeveer 6 weken na de operatie kunt u zich een nieuwe prothese aan laten meten. Eerst moeten de bijwerkingen verdwijnen. Bijvoorbeeld de zwellingen of de ontsteking van het slijmvlies. In de periode dat u aangepaste voeding krijgt, kunt u beter zonder prothese eten dan met een prothese die slecht past. 

Uitdroging van de lippen kunt u voorkomen door uw mondhoeken en lippen in te smeren met een neutrale lippenbalsem. Bijvoorbeeld vaseline. Een tube gebruiken is hygiënischer.

Over deze pagina

De informatie in de bibliotheek is getoetst door medisch specialisten en andere deskundigen.

Laatste update: november 2014

Dit artikel is geschreven door KWF Kankerbestrijding.

Met medewerking van

Baldi-Ekelhoff, J.M., Dr. Stokman, M.A.