Gevolgen

Maatregelen thuis na chemotherapie

Opslaan

Na een chemokuur verlaten de medicijnen het lichaam via excreta. Excreta is een medische term voor alles wat het lichaam uitscheidt:

  • urine
  • ontlasting
  • wondvocht
  • bloed
  • traanvocht
  • transpiratie
  • braaksel
  • speeksel
  • sperma
  • vaginaal vocht

De uitscheidingsproducten van de chemotherapie verlaten 1 tot 7 dagen na de toediening het lichaam. Het gaat om hele kleine hoeveelheden. De precieze duur hiervan hangt af van het soort chemotherapie dat je hebt gekregen. De arts of verpleegkundige zal dit aangeven.

De risico’s bij contact met deze uitscheidingsproducten zijn voor jezelf en je omgeving klein. Je komt thuis slechts een korte tijd in aanraking met cytostatica. Vooral verpleegkundigen lopen een risico, omdat zij er tijdens hun werk veel mee in aanraking komen.

Toch is het goed om een aantal maatregelen te nemen. Zo kun je de kleine risico’s zoveel mogelijk beperken. En hoef je zich niet onnodig ongerust te maken dat je anderen schade toebrengt.

Persoonlijke hygiëne

Contact met cytostatica in uitscheidingsproducten kun je zoveel mogelijk beperken door goede hygiëne.

  • Ga 1 keer per dag onder de douche of in bad.
  • Was na elk toiletbezoek de handen.
  • Gebruik wegwerphandschoenen bij contact met uitscheidingsproducten. Bijvoorbeeld bij schoonmaakwerkzaamheden. Gooi de handschoenen na gebruik direct weg.
  • Was de handen grondig na contact met uitscheidingsproducten.

Ondersteuning bij wassen

Krijg je hulp bij de verzorging op bed, aan de wastafel, onder de douche of in bad? Dan is het raadzaam dat degene die je helpt wegwerpwasdoekjes gebruikt.

Lichamelijk contact

Je kunt gewoon lichamelijk contact hebben met je naasten. Knuffelen of een zoen geven is niet schadelijk.

Wel wordt aangeraden om tijdens de risicoperiode bij het vrijen een condoom te gebruiken. Het is niet bekend óf en in welke mate cytostatica worden opgenomen in het sperma of het slijmvlies van de vagina.

Zwangerschap van naaste

Wanneer je naaste of mantelzorger zwanger is, mag je gewoon contact hebben met haar. De zwangere mag je ook ondersteunen waar nodig. Cytostatica in uitscheidingsproducten heeft geen gevolgen voor de ongeboren vrucht van je naaste.

Huisdieren

Tijdens de chemokuren lopen huisdieren geen extra risico. De kans dat ze met je excreta in contact komen is heel klein.

Door de chemotherapie kan je afweersysteem verzwakken. Hierdoor kun je meer vatbaar zijn voor de bacteriën die huisdieren met zich meedragen.

Houd daarom rekening met de volgende punten:

  • Ga met de huisdieren naar de dierenarts voor een medische controle en eventueel vernieuwen van inentingen.
  • Geef de huisdieren uit voorzorg een middel tegen vlooien en teken.
  • Geef de huisdieren iedere 6 maanden een medicijn tegen parasieten (wormafdrijvend middel).
  • Was na ieder contact met dieren zorgvuldig de handen.
  • Raak het eten voor je huisdieren niet aan. Sommige soorten diervoeding kunnen ziekteverwekkers bevatten. Vraag een huisgenoot of mantelzorger om de dieren eten te geven, of draag wegwerphandschoenen.
  • Vraag een naaste om de bakken en/of hokken te reinigen, of draag wegwerphandschoenen. Ook in de ontlasting van dieren kunnen ziekteverwekkers zitten.
  • Slaap in een andere ruimte dan de huisdieren.
  • Laat je niet likken door dieren. Hun speeksel kan ziekmakende bacteriën en parasieten bevatten.
  • Raak geen reptielen zoals slangen en hagedissen aan. Ook op hun huid zitten ziekmakende bacteriën.

Medicijnen thuis innemen

Neem je de chemotherapie thuis in? Houd dan rekening met de volgende punten:

  • Neem bij voorkeur zelf (zonder hulp) de tabletten, capsules of het drankje in.
  • Helpt iemand je bij de medicijninname? Dan is het raadzaam dat deze persoon wegwerphandschoenen draagt om het contact met de cytostatica te vermijden.
  • Neem tabletten en capsules in hun geheel in. Maal tabletten niet fijn en maak capsules niet open.
  • Laat je de medicijnen oplossen voordat je ze inneemt? Gebruik een plastic bekertje dat je na inname weggooit in een dubbele plastic zak. Of maak het direct schoon met een gewoon afwasmiddel.
  • Was je handen na innemen.

Urine en ontlasting

Uitscheidingsproducten kunnen en mogen via het riool worden afgevoerd. Gebruik bij voorkeur het toilet in plaats van een po of urinaal.

U mag elk toilet gebruiken. Let daarbij op het volgende:

  • U kunt het beste zittend plassen; dat geldt ook voor mannen. Dit veroorzaakt minder spatten.
  • Spoel het toilet na gebruik 2 keer door met gesloten deksel. Gebruik hierbij niet de waterbesparende knop.
  • Verwijder eventuele druppels op de toiletbril. Dep ze met droog toiletpapier.
  • Was de handen na toiletgebruik.

Gebruik je een po of urinaal? Volg dan de volgende adviezen op:

  • Leeg de po of het urinaal na ieder gebruik voorzichtig in het toilet.
  • Spoel het toilet na gebruik 2 keer door met gesloten deksel. Gebruik hierbij niet de waterbesparende knop.
  • Maak daarna de po of het urinaal schoon. Tips hiervoor lees je bij schoonmaken.
  • Helpt iemand je bij het afvegen, dan moet degene wegwerphandschoenen dragen en daarna zijn handen wassen.

Braaksel

De maatregelen voor het omgaan met braaksel zijn hetzelfde als bij urine en ontlasting.

  • Ben je misselijk of denkt dat je gaat braken? Dan kunt je iets op je kussen leggen dat je direct kunt weggooien of gemakkelijk kunt schoonmaken. Bijvoorbeeld een wegwerponderlegger of een handdoek. Een handdoek kun je wassen met een voorwasprogramma en het gebruikelijke wasprogramma.
  • Maak bij braken zo mogelijk gebruik van het toilet. Is dat niet mogelijk, gebruik dan wegwerpmateriaal. Bijvoorbeeld een plastic zak of draagtas in een emmer. Knoop de plastic zak of draagtas voorzichtig dicht en gooi deze direct weg in een aparte vuilniszak. Zo voorkom je lekken.
  • Braaksel mag je weggooien in het toilet. Spoel het toilet daarna 2 keer door met het deksel dicht. Gebruik hierbij niet de waterbesparende knop.
  • Was de handen na het braken en/of opruimen van braaksel.
  • Ga je de deur uit? Zorg dan dat je opvangmateriaal bij je hebt. Zodat je ergens in kunt braken als jew  plotseling misselijk bent. Bijvoorbeeld een plastic tasje.

Incontinentiemateriaal verschonen

  • Bij voorkeur verschoon je het incontinentiemateriaal zelf. Voor het verschonen tijdens een chemokuur gelden de volgende adviezen:
  • Doe de verzorging zoveel mogelijk op dezelfde plaats.
  • Leg vooraf alle materialen klaar die nodig zijn.
  • Verpak het gebruikte incontinentiemateriaal in een aparte zak, voordat je dit bij het afval gooit.
  • Was na het verschonen de handen met water en zeep.
  • Helpt iemand je bij het verschonen van het incontinentiemateriaal? Dan moet degene wegwerphandschoenen dragen.

Stoma verzorgen

Bij voorkeur verzorg je zelf het stoma. Let daarbij op het volgende:

  • Verzorg het stoma zoveel mogelijk op dezelfde plaats.
  • Leg vooraf alle materialen klaar die nodig zijn.
  • Probeer zoveel mogelijk lekkage vanuit het stoma te voorkomen bij het wisselen van het stomazakje.
  • Verpak het gebruikte stomamateriaal in een apart zakje voordat je dit bij het afval gooit.
  • Leeg je het stoma in het toilet? Spoel het toilet na gebruik 2 keer door met gesloten deksel. Gebruik hierbij niet de waterbesparende knop.
  • Was de handen met water en zeep na verzorging van het stoma.
  • Helpt iemand je bij de stomazorg? Dan moet degene wegwerphandschoenen dragen. Wanneer er sprake is van 'spettergevaar', is het raadzaam dat deze persoon een extra schort draagt. Na afloop moet diegene zijn handen wassen met water en zeep.

Urinekatheter verwisselen

Bij voorkeur verzorg je zelf de katheter. Let daarbij op het volgende:

  • Is de opvangzak bijna vol? Verwissel deze in zijn geheel.
  • Verwissel de opvangzak zoveel mogelijk op dezelfde plaats.
  • Leg vooraf alle materialen klaar die nodig zijn.
  • Probeer lekkage vanuit de katheter te voorkomen bij het wisselen van de opvangzak.
  • De opvangzak kun je in een dubbele plastic zak doen en daarna met het huisvuil weggooien. Dit om lekkage te voorkomen.
  • Was de handen na het wisselen met water en zeep.
  • Krijg je blaasspoelingen met BCG?Reinig het toilet dan dagelijks met een chlooroplossing. Was de schoonmaakdoek die je hiervoor gebruikt apart.

Schoonmaken

Voor het schoonmaken van uitscheidingsproducten van de cytostatica is een mild schoonmaakmiddel zoals allesreiniger is voldoende. Let hierbij op het volgende:

  • Gebruik wegwerphandschoenen bij het schoonmaken van materiaal waar uitscheidingsproducten mee in aanraking zijn geweest. Denk hierbij aan het toilet, de douche en de wastafel.
  • Spoel gebruikte schoonmaakdoeken niet uit in het sopwater. Gebruik steeds een nieuw doekje. Verzamel de gebruikte schoonmaakdoeken in een aparte verzamelzak voor de was.
  • Maak het toilet en de douche minimaal 1 keer per week schoon. Of wanneer deze erg vies is.
  • Reinig de po of het urinaal direct na gebruik. Spoel deze eerst om met koud water en maak deze daarna schoon.
  • Reinig de postoel iedere dag.
  • Is de vloer of de vloerbedekking bevuild met braaksel, urine of andere lichaamsvloeistoffen? Dep de vloer of vloerbedekking dan eerst droog met absorberend keukenpapier. Maak de vloer daarna schoon. Werk daarbij van schoon naar vuil.
  • Reinig een medicijncupje dat hergebruikt wordt voorzichtig onder stromend water.
  • Heb je hulp in de huishouding? Breng deze mensen op de hoogte van deze voorschriften.
  • Voor gebruik van bestek, serviesgoed en andere gebruiksartikelen hoef je geen speciale maatregelen te nemen.

Besmet wasgoed

Wasgoed dat sterk is bevuild met uitscheidingsproducten tijdens de chemokuur kun je het beste zo behandelen:

  • Verzamel het wasgoed apart in een goed afsluitbare plastic zak.
  • Plaats het wasgoed vanuit de aparte verzamelzak direct in de wasmachine, zonder het aan te raken.
  • Was je handen nadat je het wasgoed in de wasmachine gedaan hebt.
  • Stel eerst een voorwasprogramma in. Daarna het gebruikelijke wasprogramma met het gebruikelijke wasmiddel.
  • Wast iemand anders je wasgoed? Dan moet diegene handschoenen dragen als hij het wasgoed in de wasmachine stopt.

Besmet afval

  • Gooi alle wegwerpmaterialen (bijvoorbeeld incontinentiemateriaal, bakjes met braaksel, gebruikt stomamateriaal of pillenstrips) die mogelijk in aanraking zijn geweest met cytostatica weg in een aparte afvalzak. Dit mag een plastic tasje of boterhamzakje zijn. Dit om het risico op lekken te voorkomen.
  • Sluit deze zak goed.
  • Doe de dichtgeknoopte plastic zak in een plastic vuilniszak. Gooi deze met het huisvuil weg.
  • Lever overgebleven medicijnen in bij de apotheek.

Toch in aanraking geweest met cytostaticaresten?

  • Probeer de plaats op je lichaam te reinigen met water en zeep.
  • Neem bij twijfel contact op met de arts of verpleegkundige.

Bovenstaande adviezen zijn algemene adviezen. In jouw situatie kunnen andere adviezen gelden. Bespreek dit met de arts of verpleegkundige. Neem bij twijfel ook altijd contact op met je zorgverlener.

Over deze pagina

De informatie in de bibliotheek is getoetst door medisch specialisten en andere deskundigen.

Laatste update: december 2016

Dit artikel is geschreven door KWF Kankerbestrijding.