Bestraling bij lipkanker

Deze informatie is gecontroleerd door deskundigen.

Naar colofon

Opslaan

Bij lipkanker is bestraling een veelgebruikte behandeling. Een andere naam voor bestraling is radiotherapie. Bestraling bij lipkanker kan uitwendig, met een bestralingstoestel. Maar het kan ook bestraling van binnenuit zijn. Dit heet inwendige bestraling.

Op deze pagina lees je meer over:

Inwendige bestraling bij lipkanker

Een deel van de mensen met lipkanker krijgt bestraling van binnenuit. Dit heet inwendige bestraling. Een andere naam hiervoor is brachytherapie. Deze behandeling is mogelijk als de tumor nog klein is.

Bij inwendige bestraling brengt de arts een paar holle naalden in je lip. Vaak ga je hiervoor onder narcose. Door deze naalden komt er van binnenuit straling op de lip. De straling komt uit een kleine radioactieve bron, die de arts bij de lip plaatst.

Inwendige bestraling krijg je een aantal keer. De naalden blijven zitten totdat alle bestralingssessies klaar zijn. De radioactieve bron gaat er na iedere bestralingsafspraak weer uit. De arts zal aangeven hoe vaak de bestraling bij jou nodig is.

Lees verder over inwendige bestraling.

Uitwendige bestraling bij lipkanker

Heb je een wat grotere tumor op de lip? Of verwacht de arts dat de operatie veel bijwerkingen kan geven? Dan kan de arts een behandeling met uitwendige bestraling voorstellen. Bij grotere tumoren van de onderlip is met uitwendige bestraling het cosmetisch resultaat vaak beter en blijft de mondopening beter behouden dan met een operatie.

Meestal krijg je de bestraling voor 5 tot 7 weken. In deze periode kom je 5 keer per week of vaker naar het ziekenhuis voor bestraling. Per keer duurt de bestraling een paar minuten.

De bestraling gebeurt op de polikliniek Radiotherapie. Een opname in het ziekenhuis is niet nodig.

Is de lipkanker uitgezaaid naar de lymfeklieren in de hals? Dan is na de operatie aan de halsklieren vaak ook bestraling nodig.

Hoe werkt bestraling?

Bestraling is de behandeling van kanker met straling. Het doel is kankercellen te vernietigen en tegelijk gezonde cellen zoveel mogelijk te sparen. Bestraling is een plaatselijke behandeling: het deel van het lichaam waar de tumor zit of eerst zat wordt bestraald. Een ander woord voor bestraling is radiotherapie.

De straling komt uit een bestralingstoestel. De straling gaat van buitenaf door de huid heen. De radiotherapeut bepaalt nauwkeurig de hoeveelheid straling en de plek waar je wordt bestraald. De radiotherapeutisch laborant voert de bestralingen uit.

Bestraling bij kanker

Deze video laat zien hoe uitwendige bestraling in zijn werk gaat.

Protonentherapie bij lipkanker

Bij lipkanker is soms ook protonentherapie mogelijk. Protonentherapie is een vorm van bestraling. Bij protonentherapie gebruikt de arts een speciaal soort straling met protonen. Een proton is een heel klein natuurkundig deeltje dat straling afgeeft. De straling maakt de kankercellen kapot.

Met protonentherapie komt er mogelijk minder straling op de gezonde weefsels rondom de tumor. Daarom is de kans op bijwerkingen na protonentherapie kleiner dan bij de ‘gewone’ uitwendige bestraling. Die bestraling is met fotonen.

Kom ik in aanmerking voor protonentherapie?

Of je met protonentherapie minder kans hebt op bijwerkingen van de bestraling, verschilt per persoon. Het heeft vooral te maken met:

  • de vorm en grootte van de tumor
  • welk deel van de lip bestraling moet krijgen
  • hoeveel bestraling er op het gezonde weefsel komt

Om dit te bepalen, maakt de arts een planningsvergelijking. Hiermee vergelijkt de arts het bestralingsplan van de protonentherapie met het bestralingsplan van de bestraling met fotonen. Zo kan de arts nagaan of protonentherapie bij jou minder schade geeft aan de gezonde weefsels om de tumor heen.

Het voordeel van protonentherapie in vergelijking met de fotonenbestraling moet groot genoeg zijn. Dat staat zo aangegeven in de landelijke richtlijn. Als dat zo is, kom je in aanmerking voor een behandeling met protonentherapie.

Bestralingsmasker bij lipkanker

Tijdens de uitwendige bestraling is het belangrijk dat je met je hoofd en hals elke keer in dezelfde houding ligt. Zo kan de straling bij iedere sessie op precies dezelfde plek komen. Hiervoor krijg je een bestralingsmasker aangemeten. Dit is een kunststof afdruk van je hoofd en hals. Het masker wordt van tevoren op maat gemaakt.

Tijdens de bestraling lig je op een speciale tafel met je hoofd in een hoofdsteun. Vlak voor de bestraling krijg je het masker over je gezicht en hals. Het masker zit vast aan de tafel zodat je niet kunt bewegen. Je kunt gewoon ademhalen door je mond en neus.

De laborant geeft met stift op het masker aan waar de bestraling moet komen. Zo krijg je iedere keer op precies dezelfde plek bestraling.

Verzorging van het gebit

Ligt je gebit in het gebied dat bestraling krijgt? Dan is het belangrijk dat je je gebit voor de behandeling laat controleren en schoonmaken. Je krijgt een controle en een röntgenfoto van de tanden en kaken.

Tijdens en na de bestraling moet je het gebit goed verzorgen. De mondhygiënist geeft je daarvoor tips en adviezen. Hij of zij maakt fluoridebitjes op maat om het gebit te beschermen. Ook kom je regelmatig op controle bij de mondhygiënist.

Moet je later een tand of kies laten trekken? Vertel dan aan de tandarts dat je bestraling hebt gehad. Dan kan de tandarts daarmee rekening houden in de behandeling. Bij het trekken van een tand of kies probeert de tandarts te voorkomen dat het gaat ontsteken. Daarom krijg je een antibioticakuur of zijn andere maatregelen nodig.

Bijwerkingen van bestraling bij lipkanker

Door de bestraling kun je last hebben van bijwerkingen. Die bijwerkingen kunnen zwaar zijn, maar dat hoeft niet. Het verschilt per persoon van welke bijwerkingen iemand last heeft en hoe erg die zijn. De bijwerkingen kunnen voorkomen bij zowel uitwendige als inwendige bestraling.

De bijwerkingen die het meest voorkomen bij bestraling van lipkanker zijn:

Problemen met de huid

De huid van het gezicht en de hals kan door de bestraling rood en schilferig worden. Soms kan de huid ook stuk gaan. Je krijgt begeleiding en adviezen om de huid zo goed mogelijk te verzorgen. Een paar weken na afloop van de bestraling geneest de huid vanzelf weer.

Moeite met eten, slikken en praten

Bestraling maakt je slijmvliezen droger. Als de speekselklieren in het bestralingsgebied liggen, werken ze minder goed. Eten, slikken en praten kan daardoor moeilijker worden. Vaak krijg je begeleiding van een diëtist. Ook kun je sondevoeding krijgen, of extra vloeibare bijvoeding.

Het slijmvlies van de mond kan stuk gaan tijdens de bestraling, waardoor slikken pijnlijk is. Ook kan tijdens het eten een branderig gevoel in de mond ontstaan. Pijnstillers kunnen helpen tegen de pijn. Het beste kun je geen scherpe etenswaren en dranken nemen.

Bijna alle mensen die bestraling hebben gehad, krijgen minder zin in eten. Na de behandeling komt de eetlust meestal weer terug.

Veranderde smaak

Door bestraling kan de smaak van eten en drinken veranderen of zelfs verdwijnen. Soms kun je minder goed ruiken. Meestal komen de smaak en reuk na een paar weken of maanden weer terug. Sommige mensen hebben een tijd last van een vieze smaak in de mond.

Andere bijwerkingen

Naast deze klachten kun je last hebben van andere, meer algemene bijwerkingen van bestraling. Zoals vermoeidheid, en haaruitval op de plek van de bestraling. Lees verder over algemene bijwerkingen van bestraling.

Controles tijdens de bestraling

In de periode van de bestralingen kom je regelmatig op controle bij de radiotherapeut. Daarnaast zijn de verpleegkundige, mondhygiënist en diëtist bij de controles betrokken.

Met hen bespreek je hoe het gaat. Ook krijg je adviezen om zo goed mogelijk met de bijwerkingen om te gaan. Na een paar weken tot maanden zijn de meeste bijwerkingen verdwenen.

Gevolgen van bestraling bij lipkanker

Naast de bijwerkingen die hierboven staan, kan bestraling bij lipkanker ook klachten op de lange termijn geven. Vaak ontstaan deze gevolgen pas later na de behandeling, en houden ze lang aan. Soms zijn de gevolgen blijvend. Dan heb je er de rest van je leven last van.

Gevolgen van bestraling van de lippen en de mond:

Droge mond

Het kan zijn dat de speekselklieren niet herstellen van de bestraling. Je kunt dan last blijven houden van een droge mond. De medische term hiervoor is: xerostomie.

Heb je een kunstgebit, dan gaat bij een droge mond het kunstgebit vaak minder fijn aanvoelen. Ook kun je sneller last krijgen van wondjes in je mond.

Het kan helpen om regelmatig slokjes water te drinken. Of om een speciale gel, spray of tabletten te gebruiken die de mond minder droog maken. De verpleegkundige of mondhygiënist kan je hier meer over vertellen.

Taai speeksel

Sommige mensen krijgen last van minder en taai speeksel. Hierdoor kan het voedsel blijven hangen, waardoor je kunt gaan kokhalzen. Het kan helpen om zachte en vloeibare voeding te eten, en regelmatig slokjes water te drinken. Ook helpt het om te spoelen met een zoutspoeling of een zout-soda-oplossing.

Problemen met slikken

De problemen met slikken gaan soms niet over. Dan kun je hulp krijgen van een logopedist. Die kan je helpen met het beter doorslikken van eten en drinken. Vind hulp bij slikproblemen.

Sneller gaatjes in de tanden

Als de speekselklieren minder speeksel aanmaken, kun je sneller gaatjes in de tanden krijgen. De tandarts of mondhygiënist kan adviseren hoe je gaatjes in de tanden zoveel mogelijk kunt voorkomen. Lees verder over mondverzorging.

Lymfoedeem

Bestraling kan de lymfeklieren in de hals beschadigen. Hierdoor wordt lymfevocht minder goed afgevoerd. Dit heet lymfoedeem.

Colofon

Met medewerking van:

illustratie-arts-vrouw

Dr. Marloes van Kester

Dermatoloog, HagaZiekenhuis

LinkedIn

illustratie-arts-man

Dr. Sebastiaan de Visscher

MKA-chirurg, UMCG

LinkedIn

Afbeelding mensen

Mensen die lipkanker hebben (gehad)

Logo NWHHT

Nederlandse Werkgroep Hoofd-Hals Tumoren

Logo PV Hoofd-hals

Patiëntenvereniging HOOFD-HALS

illustratie-arts-man

Dr. Mischa de Ridder

Radiotherapeut-oncoloog, LUMC

illustratie-arts-vrouw

Dr. Olga Hamming-Vrieze

Radiotherapeut-oncoloog, Antoni van Leeuwenhoek

illustratie-arts-man

Drs. Nils Knotter

Radiotherapeut-oncoloog, Radiotherapeutisch Instituut Friesland

illustratie-arts-man

Prof. dr. Chris Terhaard

Radiotherapeut-oncoloog, UMC Utrecht

Gemaakt door de redactie van kanker.nl

Laatste update: augustus 2021