Wat is…?

Risicofactoren van kanker

Opslaan

De oorzaak van kanker is niet altijd te achterhalen of eenduidig. Wel zijn er factoren bekend die het risico op het krijgen van kanker vergroten.

Specifieke informatie over risicofactoren van een bepaalde kankersoort vindt u in deze bibliotheek. Ga daarvoor naar het dossier van een bepaalde tumorsoort en het artikel risicofactoren.

Algemeen zijn de risicofactoren voor kanker:

Afweersysteem

Een verminderd afweersysteem kan het risico op kanker vergroten. Hiermee wordt niet een griepje of bacteriële infectie bedoeld, maar een langdurige aantasting verminderd afweersysteem.

Mensen die een orgaantransplantatie hebben gehad, gebruiken medicijnen die het afweersysteem onderdrukken zodat het nieuwe orgaan niet afgestoten wordt. Door deze medicijnen is het afweersysteem minder goed in staat om kankercellen op te ruimen. Dit geldt ook voor infecties die kanker kunnen veroorzaken (zie kopje Infecties).

Ook een hiv-infectie verzwakt het afweersysteem, waardoor het risico op bepaalde kankersoorten groter is.

Alcohol

Teveel alcohol vergroot het risico op verschillende soorten kanker. Hoe meer u drinkt, hoe hoger het risico. De risico’s van alcohol en roken versterken elkaar.

Het Voedingscentrum adviseert om geen alcohol te drinken, of in ieder geval niet meer dan 1 glas per dag. Dit advies is hetzelfde voor mannen en vrouwen.

Soms wordt beweerd dat rode wijn een beschermende werking tegen kanker geeft. Hier is beperkt wetenschappelijk bewijs voor.

Erfelijke aanleg

Als een soort kanker vaker voorkomt in uw familie, heeft u ook meer kans om deze kanker te krijgen. Bij ongeveer 5 tot 10% van de mensen met kanker is er sprake van een erfelijke aanleg.

Denkt u door een erfelijke aanleg een groter risico op kanker te hebben? Zet dit op papier en bespreek het met uw huisarts.

Infectie

Het lichaam kan ziek worden van bepaalde bacteriën, virussen en parasieten. Sommige van deze ziekteverwekkers kunnen ook kanker veroorzaken of het risico op kanker verhogen.

Een paar voorbeelden:
  • Langdurig bestaande infecties met hepatitis B en C kunnen leiden tot leverkanker. 
  • Het humaan papillomavirus (HPV) kan zorgen voor veranderingen in cellen van de baarmoederhals. Hierdoor kan uiteindelijk baarmoederhalskanker ontstaan.
  • Infectie met de bacterie Helicobacter pylori geeft een hoger risico op maagkanker.

Leeftijd

De gemiddelde leeftijd waarop iemand kanker krijgt is 66 jaar. Hoe ouder iemand wordt, des te meer celdelingen er al in het lichaam hebben plaatsgevonden. Bij elke celdeling kunnen er fouten in het DNA ontstaan. Reparatiesystemen in de cellen herstellen deze fouten. Maar er is ook een kans dat ze een fout missen.

Bij een opeenstapeling van fouten kan een cel ontsporen en een kankercel worden. De kans hierop is groter naarmate iemand ouder wordt.

Ook kunnen fouten in de reparatiesystemen zelf voorkomen. Hierdoor kunnen ze andere fouten niet herstellen en kan er ook kanker ontstaan.

Overgewicht

Een te hoog lichaamsgewicht vergroot het risico op verschillende soorten kanker.

Een laag gewicht kan juist het risico op sommige kankersoorten verlagen. Dit is dan in combinatie met een gezond dieet en voldoende beweging.

Straling

Sommige soorten straling kunnen het DNA in cellen beschadigen. Hierdoor kan op den duur kanker ontstaan. Het gaat dan vooral om ioniserende straling.

Radon is een radioactief gas dat ioniserende straling bevat. Radon zit van nature in de aardbodem, vooral in rotsachtige gebieden. Als deze bodemstoffen worden gebruikt voor bouwmaterialen, kan daar dus radon in zitten. In de loop van de tijd kan radon langzaam uit die bouwmaterialen vrijkomen. Als radon zich hecht aan kleine stofdeeltjes, kan het in de longen terecht komen. Mensen die blootgesteld worden aan hoge hoeveelheden radon hebben een groter risico op longkanker.

Bepaalde onderzoeken voor de diagnose kanker maken gebruik van straling. Zoals de röntgenfoto, PET-scan en CT-scan. En sommige tumoren kunnen ook behandeld worden met bestraling (radiotherapie). Deze technieken geven een heel klein risico op een verhoogde kans op kanker. Het voordeel van deze technieken is groter dan de eventuele risico’s.

Er is ondanks zeer uitgebreid onderzoek geen verband gevonden tussen straling van mobiele telefoons of elektromagnetische velden en kanker.

Tabak

Het grootste risico op kanker komt door roken en vanzelfsprekend meeroken. Tabaksproducten en de rook ervan bevatten stoffen die schadelijk zijn voor het DNA in de cellen. Fouten in het DNA kunnen ertoe leiden dat een cel ontspoort en kanker ontstaat.

In tegenstelling tot bij alcohol is ook matig gebruik van tabak niet veilig. Het advies is om te stoppen met roken. Stoppen met roken bij de diagnose kanker verlaagt het risico op overlijden.

Ook het (mee)roken van e-sigaretten en waterpijpen en gebruik van kauw-/pruimtabak verhoogt het risico op kanker. Ook deze producten bevatten stoffen die schadelijk zijn.

Voeding

Er wordt veel onderzoek gedaan naar de relatie tussen voeding en kanker. Sommige voedingsmiddelen vergroten het risico op kanker, zoals rood en bewerkt vlees. Het verband tussen kanker en aspartaam, calcium of vitamine D is nooit aangetoond. 

Zonlicht

Zonlicht bevat ultraviolette (uv-)straling. Overmatige uv-straling op de huid (tussen 11u en kan ervoor zorgen dat de huid sneller veroudert en er schade ontstaat die kan leiden tot huidkanker.

Ook zonnebanken gebruiken licht met uv-straling.

Schuldgevoel

Sommige risicofactoren worden gezien als een directe oorzaak van een bepaalde soort kanker. Bijvoorbeeld roken en longkanker, of zonlicht en huidkanker. Ook al vond de blootstelling aan de risicofactor langer geleden plaats.

Hierdoor kan er bij mensen die de diagnose kanker hebben gekregen en met zo’n vaak vroegere risicofactor in aanmerking zijn gekomen een schuldgevoel ontstaan.

Is dat ook bij u het geval, dan heeft het geen zin uzelf verwijten te maken. Een risicofactor is namelijk nooit de enige veroorzaker van een ziekte. Voordat een gezonde cel verandert in een kankercel, zijn meerdere mutaties nodig. Lees verder over hoe kanker ontstaat.

Tegelijkertijd beperkt u het risico op het kanker met een gezonde leefstijl. En zorgt een gezonde leefstijl tijdens de behandeling van kanker ervoor dat u sneller herstelt van de ziekte en de bijwerkingen van de medicijnen.

Over deze pagina

De informatie in de bibliotheek is getoetst door medisch specialisten en andere deskundigen.

Laatste update: augustus 2017

Dit artikel is geschreven door KWF Kankerbestrijding, kanker.nl.

Met medewerking van

Prof. dr. Coebergh, J.W. (epidemioloog)