Veel en lang in de zon zijn, overgewicht, roken en erfelijke aanleg zijn factoren die een rol spelen bij het ontstaan van kanker. Er zijn nog meer van dit soort risicofactoren.
Hoe krijg je kanker?
Meestal is er niet één oorzaak van kanker, maar spelen meer dingen een rol. Denk aan je leefstijl, leeftijd, genen en omgevingsfactoren. Lees ook: Hoe ontstaat kanker?
Informatie over risicofactoren voor een bepaalde kankersoort vind je in de informatie over kankersoorten.
Lees op deze pagina over de algemene risicofactoren voor kanker:
Leeftijd en kanker
Kanker ontstaat door veranderingen in het DNA van cellen. Hoe ouder iemand wordt, hoe meer celdelingen er in het lichaam zijn geweest. Bij elke celdeling kunnen er fouten in het DNA komen. Reparatiesystemen in de cellen herstellen deze fouten. Maar er is ook een kans dat ze een fout missen.
Bij een opeenstapeling van fouten kan een cel zichzelf niet meer repareren. Dan kan de gezonde cel een kankercel worden.
Ook kunnen er fouten in de reparatiesystemen zelf voorkomen. Hierdoor kunnen ze fouten in de cellen niet meer herstellen en kan er ook kanker ontstaan.
Dus hoe meer celdelingen, hoe groter het risico dat er een kankercel ontstaat. En daarom is het risico op kanker groter naarmate iemand ouder wordt.
Roken en kanker
Roken en meeroken vergroten het risico op kanker. Tabaksrook bevat stoffen die het DNA in cellen kan beschadigen. Dat geldt trouwens ook voor vapedamp. Door veranderingen in het DNA kan een cel ontregeld raken en kan kanker ontstaan.
Het advies is om te stoppen met roken en vapen. Stoppen met roken bij de diagnose kanker verlaagt het risico op overlijden.
Ook het (mee)roken van e-sigaretten en waterpijpen en het gebruik van kauw- of pruimtabak verhogen het risico op kanker. Deze producten bevatten ook schadelijke stoffen.
Lees op wkof.nl verder over roken en kanker.
Alcohol drinken en kanker
Alcohol vergroot het risico op verschillende soorten kanker. Hoe meer je drinkt, hoe hoger het risico. De risico’s van alcohol en roken versterken elkaar.
De Gezondheidsraad adviseert om geen alcohol te drinken.
Lees op wkof.nl verder over alcohol en kanker.
Veel en lang in de zon zijn en kanker
In zonlicht zit ultraviolette straling (uv-straling). Te veel uv-straling op de huid (vooral tussen 11:00 en 15:00 uur) zorgt ervoor dat de huid sneller veroudert. Uv-straling geeft schade aan DNA. Daardoor kun je huidkanker krijgen. Daarom is het verstandig om zonnebrandcrème met een hoge beschermingsfactor te gebruiken, zeker bij kinderen.
Ook zonnebanken gebruiken licht met uv-straling.
Overgewicht en kanker
Een te hoog lichaamsgewicht vergroot het risico op tenminste 12 soorten kanker. Van alle mensen die jaarlijks kanker krijgen, is bij 5 tot 10 % overgewicht een belangrijke oorzaak.
Je hebt overgewicht als je te veel weegt voor je lengte. Artsen kijken hiervoor vaak naar de BMI. BMI staat voor Body Mass Index. Bij een BMI van 25 of hoger is er sprake van overgewicht. Bereken zelf je BMI.
Lees op wkof.nl verder over gewicht en kanker.
Langdurige infecties of ontstekingen en kanker
Je lichaam kan ziek worden van bepaalde bacteriën, virussen en parasieten. Sommige van deze ziekteverwekkers kunnen ook kanker veroorzaken. Of het risico op kanker groter maken.
Een paar voorbeelden:
- Langdurig bestaande infecties met hepatitis B en C kunnen leiden tot leverkanker.
- Het humaan papillomavirus (HPV) kan zorgen voor veranderingen in cellen van de baarmoederhals. Hierdoor kan uiteindelijk baarmoederhalskanker ontstaan.
- Infectie met de bacterie Helicobacter pylori geeft een hoger risico op maagkanker.
- Chronische darmontsteking geeft een verhoogd risico op het ontstaan van darmkanker.
Erfelijke aanleg en kanker
Bij ongeveer 1 op de 20 mensen ontstaat kanker door een erfelijke aanleg. De kanker zelf is niet erfelijk. Maar de aanleg ervoor kan dat wel zijn. Aanleg betekent: een grotere kans om een ziekte te krijgen.
Mensen met een erfelijke aanleg voor kanker hebben een hoger risico om kanker te krijgen. Deze aanleg komt door een afwijking in een gen dat zij van hun biologische ouders meekregen.
Bekijk de uitgebreide informatie over erfelijkheid en kanker.
Verzwakt afweersysteem en kanker
Mensen die lange tijd een zwak afweersysteem hebben, hebben een groter risico op kanker. Bijvoorbeeld mensen die een orgaantransplantatie hebben gehad. Zij gebruiken medicijnen die hun afweersysteem onderdrukken, zodat het nieuwe orgaan niet wordt afgestoten. Daardoor kan het afweersysteem kankercellen minder goed opruimen.
Bepaalde soorten voeding en kanker
Er wordt veel onderzoek gedaan naar de relatie tussen voeding en kanker. Sommige voedingsmiddelen vergroten het risico op kanker een klein beetje, zoals te veel rood en bewerkt vlees eten.
Straling en kanker
Sommige soorten straling kunnen het DNA in cellen beschadigen. Hierdoor kan na vele jaren kanker ontstaan. Het gaat dan vooral om ioniserende straling. Ioniserende straling is sterke straling, zoals röntgenstraling en radioactieve straling.
Goed om te weten:
Sommige onderzoeken bij kanker maken gebruik van straling, zoals een röntgenfoto, PET-scan of CT-scan. Ook radiotherapie maakt gebruik van straling. Ze maken het risico op een tweede soort kanker een heel klein beetje groter. Maar het voordeel van deze technieken is groter dan de risico’s.