Wat is…?

Hoe ontstaat kanker?

Opslaan

Kanker ontstaat door veranderingen in genen. Zo’n verandering heet een mutatie. Bij kanker gaat het vooral om mutaties in genen die een rol spelen bij de groei en deling van cellen.

Door een mutatie kan een gen het signaal geven dat de cel moet delen. Zo ontstaan er meer cellen dan nodig. Een gen met een mutatie kan ook te laat of niet het signaal geven dat een cel moet afsterven. Zo kunnen oude of beschadigde cellen blijven bestaan.

Een mutatie kan op verschillende manier optreden:

  • Geërfd van (1 van) de ouders. De mutatie is dan aanwezig in alle lichaamscellen.
  • Fout bij de celdeling. De mutatie is dan alleen aanwezig in de cellen die uit die deling zijn ontstaan.
  • Schade aan het DNA door stoffen als tabak, straling of teveel zonlicht. Lees meer hierover bij risicofactoren.

Niet alle mutaties leiden ertoe dat een gezonde cel een kankercel wordt. Meestal is een opeenstapeling van verschillende mutaties nodig voordat een normale cel ‘ontspoort’ en verandert in een kankercel.

Mutaties herstellen

Het menselijk lichaam is in staat om mutaties die zijn opgetreden te herstellen. En om cellen op te ruimen die mutaties bevatten. Zo kan worden voorkomen dat er kankercellen ontstaan.

Dit herstel vindt plaats door reparatie van DNA, het afweersysteem en autofagie.

Reparatie van DNA

Elke dag zijn er miljoenen celdelingen in het lichaam. Tijdens al die celdelingen kunnen mutaties optreden. De zogenaamde ‘reparatiegenen’ repareren foutjes die ontstaan als een cel deelt en het DNA zich verdubbeld.

Soms ontstaat er een mutatie in een reparatiegen zelf. Dan kan het reparatiegen zijn functie verliezen. Mutaties die ontstaan tijdens de celdeling kunnen niet meer hersteld worden.

Bekende reparatiegenen zijn BRCA1 en BRCA2. Een mutatie in deze genen zorgt voor een grotere kans op het ontstaan van borstkanker en eierstokkanker.

Afweersysteem

Het afweersysteem bestaat uit verschillende soorten cellen. Bepaalde afweercellen kunnen ziekteverwekkers van buitenaf herkennen en bestrijden, zoals bacteriën, virussen en schimmels. Andere afweercellen kunnen afwijkende lichaamscellen met mutaties herkennen en deze opruimen.

Bij mensen met een verzwakt afweersysteem worden afwijkende cellen minder goed herkend, waardoor er een groter risico is op het ontstaan van kanker.

Meer informatie over een verzwakt afweersysteem.

Autofagie

Autofagie betekent letterlijk: zelfvertering. Dit is een proces waarmee cellen hun eigen onderdelen kunnen afbreken. Zo worden oudere en kapotte cellen opgeruimd en hun bouwstoffen gerecycled.

Soms verloopt autofagie niet goed en worden cellen dus niet opgeruimd. Zo kunnen cellen met een of meerdere mutaties blijven bestaan en na verloop van tijd veranderen in een kankercel.

Aandrijvers van kanker

Er zijn mutaties in bepaalde typen genen waarvan bekend is dat ze bijdragen aan het ontstaan van kanker. Het gaat om de volgende typen genen:

Proto-oncogenen

Proto-oncogenen spelen een rol bij de groei en deling van gezonde cellen. Een mutatie kan van een proto-oncogen een oncogen maken.

Het oncogen geeft signalen af waardoor cellen kunnen groeien en delen wanneer dat niet de bedoeling is. Zo kan kanker ontstaan Voorbeelden van oncogenen zijn RAS en HER-2.

Tumorsuppressorgenen

Deze genen zijn ook betrokken bij het regelen van groei en deling van de cel. ‘Suppressor’ betekent onderdrukken.

Door een mutatie in dit soort genen wordt eigenlijk van hun functie de rem afgehaald, waardoor er ongecontroleerde celgroei en -deling optreedt. Een belangrijk tumorsuppressorgen is P53.

Over deze pagina

De informatie in de bibliotheek is getoetst door medisch specialisten en andere deskundigen.

Laatste update: augustus 2017

Dit artikel is geschreven door kanker.nl.

Met medewerking van

Prof. dr. Coebergh, J.W. (epidemioloog)