Behandeling en bijwerkingen

Operatie bij alvleesklierkanker

Opslaan

Blijkt uit het onderzoek dat de tumor te verwijderen is? Dan krijgt u een operatie die in opzet genezend is.

Artsen verwachten dat een operatie mogelijk is als de tumor:

  • niet is doorgegroeid in omliggende weefsels of organen zoals de lymfeklieren of bloedvaten
  • niet is uitgezaaid naar verder gelegen lymfeklieren 
  • niet is uitgezaaid naar andere organen zoals de lever of de buikholte

Helaas blijkt bij een deel van de patiënten pas tijdens de operatie dat de tumor toch niet verwijderd kan worden. Terwijl dit op de foto’s wel mogelijk leek. De tumor blijkt dan toch uitgezaaid of doorgegroeid in andere weefsels, zoals bloedvaten.

Uiteindelijk krijgt slechts een kwart van alle patiënten met alvleesklierkanker een behandeling die in opzet genezend is.

Kunt u niet geopereerd worden, dan krijgt u een behandeling die de ziekte remt of klachten verminderd. Dit heet een palliatieve behandeling. Doel daarvan is de kwaliteit van leven te verbeteren. Bijvoorbeeld bestraling of chemotherapie. Of een operatie waarbij de arts een stent plaatst om een galwegafsluiting of een blokkade van de twaalfvingerige darm of maag te verhelpen.

Tumor in de kop van de alvleesklier

Tijdens de operatie verwijdert de arts:

  • het kopdeel van de alvleesklier waarin de tumor zit
  • de twaalfvingerige darm
  • de galblaas
  • het onderste deel van de galbuis
  • de lymfeklieren rond de alvleesklier

Behalve de tumor neemt hij dus ook schijnbaar gezond weefsel daaromheen weg. Dit doet de arts omdat hij tijdens de operatie niet kan zien of hij alle kankercellen verwijdert. In het weefsel net buiten de plek waar de tumor zit, kunnen ook nog kankercellen zitten. De patholoog bekijkt het weggenomen weefsel onder de microscoop. Hij beoordeelt zo of de tumor compleet is verwijderd.

Deze operatie is in opzet genezend. Maar helaas biedt een operatie geen garantie op genezing omdat alvleesklierkanker slechte vooruitzichten heeft. Daarom krijgt u vaak na de operatie aanvullende chemotherapie. Het doel hiervan is om eventueel achtergebleven kankercellen te bestrijden.

Maagsparend

De arts kan de maag meestal sparen bij deze operatie. Kan de arts ook de maagsluitspier sparen dan sluit hij die maagsluitspier direct aan op de dunne darm. De maagsluitspier zit op de overgang van de maag naar de twaalfvingerige darm. Deze operatie heet een PPPD.

Moet de arts ook de maagsluitspier verwijderen dan sluit hij de maag direct op de dunne darm aan. Dit heet een klassieke Whipple-operatie.
De arts sluit ook de overgebleven delen van de alvleesklier en de galwegen aan op de dunne darm.

Niet-maagsparend

Soms moet de arts wel een deel van de maag verwijderen. Hij verbindt de alvleesklier, de galwegen en het overgebleven deel van de maag met de dunne darm.
Moet de arts de maag en de maagsluitspier verwijderen, dan heeft dit niet meer blijvende gevolgen dan bij de maagsparende operaties.

Ook mensen met een periampullaire tumor kunnen voor deze operatie in aanmerking komen. Een periampullaire tumor ontstaat in de buurt van de papil van Vater. Dit is het deel van de galweg dat door de alvleesklier of in de twaalfvingerige darm loopt.

Maagsparende operatie bij alvleesklierkanker

1: alvleesklier, 2: maag, 3: galblaas, 4: twaalfvingerige darm, 5: dunne darm

Gevolgen operatie bij alvleesklierkanker

De operaties bij alvleesklierkanker zijn uitgebreid. Er kunnen risicovolle complicaties ontstaan. Uw arts bespreekt dit voor de operatie uitgebreid met u.
Soms moet u na de operatie opgenomen worden op de Intensive Care. Zodra uw conditie stabiel is, gaat u naar een gewone verpleegafdeling.

Lekkage

Een ernstige complicatie die kan ontstaan is een lekkage bij de verbinding van de geopereerde organen. Als dit gebeurt, is er een risico op een ontsteking in het operatiegebied. Een lekkage kan niet gerepareerd worden. Om het afval van de ontsteking af te kunnen voeren, legt de arts meestal een drain aan. Hierdoor ontstaat een fistel. Een fistel kan ook spontaan ontstaan. Een fistel is een afvoergangetje, meestal tussen de verbinding tussen de organen en de wond of via de aangelegde drain. Deze complicatie kan wel behandeld worden, maar leidt tot ernstig ziek zijn en langere opname in het ziekenhuis.

Sondevoeding

Na de operatie krijgt u soms een tijdje sondevoeding. Dat is vloeibare voeding die via een sonde of slangetje in de maag of in de darmen komt. Maar het wordt aangeraden om zo snel mogelijk na de operatie weer te beginnen met eten via de normale weg.

Na de operatie leegt de maag zich soms een tijd minder goed. Hierdoor kunt u moeilijker eten en vaker misselijk zijn. Een andere naam hiervoor is vertraagde maaglediging. Dit gaat meestal vanzelf over, maar u krijgt tijdelijk sondevoeding, dieetpreparaten of drinkvoeding.

Algemene complicaties

Net zoals bij iedere operatie is er kans op de normale complicaties van een operatie, bijvoorbeeld:

  • wondinfectie
  • trombosebeen 
  • longontsteking
  • nabloeding

Blijvende gevolgen operatie bij alvleesklierkanker

Is een deel van de alvleesklier verwijderd, dan kan dat soms blijvende gevolgen geven.

Enzymtekort

Het voedsel kan soms minder goed verteerd worden. Dit komt doordat de enzymen die de alvleesklier maakt niet meer genoeg worden aangemaakt. Dit kan na de operatie (tijdelijk) klachten geven. Bijvoorbeeld een opgeblazen gevoel en misselijkheid. Heeft u klachten, dan schrijft uw arts deze enzymen als medicijnen aan u voor.

Hormoontekort

Soms maakt de alvleesklier na een operatie ook niet meer genoeg hormonen aan. Er kan bijvoorbeeld een insulinetekort ontstaan. Dit leidt tot diabetes. Er bestaan medicijnen om het hormoontekort te behandelen.

Dumping syndroom

Bij een operatie van de maag en zeker als de maagsluitspier is verwijderd, kan het zijn dat voedsel sneller door de maag en darmen gaat dan normaal. Hierdoor wordt het voedsel niet volledig verteerd. En niet goed opgenomen in de darm. Dit heet het dumping syndroom. U kunt hierdoor klachten hebben na het eten. Bijvoorbeeld:

  • misselijkheid
  • buikpijn
  • overgeven
  • diarree
  • sterk zweten

Tumor in midden- of staartgedeelte van de alvleesklier

Tumoren in het midden- of staartgedeelte van de alvleesklier worden meestal in een laat stadium ontdekt. Waardoor een operatie niet meer mogelijk is. Kan de tumor nog wel met een operatie verwijderd worden? Dan worden het lichaam en de staart van de alvleesklier en vaak ook de milt verwijderd. Bij verwijdering van de milt krijgt u vaccinaties om bepaalde infecties te voorkomen.

Een niet-maagsparende operatie bij alvleesklierkanker

1: alvleesklier, 2: maag, 3: galblaas, 4: twaalfvingerige darm, 5: dunne darm

Over deze pagina

De informatie in de bibliotheek is getoetst door medisch specialisten en andere deskundigen.

Laatste update: april 2016

Dit artikel is geschreven door KWF Kankerbestrijding, kanker.nl.

Met medewerking van

Dr. Timmer, R. (MDL-arts), Prof. dr. Busch, O.R.C. (chirurg), Thiel, T. (medewerker patiëntencommunicatie), Schoorlemmer, A. (verpleegkundig specialist), Zaalen, R. van (ervaringsdeskundige)