Wat is…?

Plaveiselcelcarcinoom (huidkanker)

Opslaan

Het plaveiselcelcarcinoom is een vorm van huidkanker. Deze ontstaat uit keratinocyten: cellen in de opperhuid. De opperhuid is de bovenste laag van de huid. Het plaveiselcelcarcinoom heet ook wel spinocellulair carcinoom. De Engelse term is squamous cell carcinoma.

Het plaveiselcelcarcinoom komt vaker voor bij:

  • blanken (verhouding 70:1 ten opzichte van niet-blanken)
  • ouderen (75% is ouder dan 65 jaar)
  • mannen (bijna 2 keer vaker dan vrouwen)

Bij een vroege ontdekking en behandeling zijn de vooruitzichten van plaveiselcelcarcinoom gunstig. Wordt de kanker niet behandeld, dan kan deze dieper in de huid groeien en onderliggende weefsels beschadigen. Ook kan een plaveiselcelcarcinoom van de huid uitzaaien naar de lymfeklieren en andere organen.  

Andere vormen van huidkanker

Ongeveer 15% van de mensen met huidkanker heeft een plaveiselcelcarcinoom.

Andere vormen van huidkanker zijn:

  • basaalcelcarcinoom (ongeveer 72%)
  • melanoom (ongeveer 12%)
  • zeldzame tumoren van de huid zoals merkelcelcarcinoom, cutaan lymfoom, adnexcarcinoom en dermatofibrosarcoom (minder dan 1%)

Voorstadium van plaveiselcelcarcinoom

Er bestaan afwijkingen van de huid die nog geen huidkanker zijn, maar dit wel kunnen worden. We noemen dat een premaligne aandoening of voorstadium van kanker.

Voorstadia van plaveiselcelcarcinoom zijn:

  • actinische keratose
  • ziekte van Bowen

Bij beide aandoeningen is er sprake van zonlichtbeschadigingen van de huid.

Wordt actinische keratose of de ziekte van Bowen niet behandeld, dan kan er een plaveiselcelcarcinoom ontstaan. Daarom is het verstandig bij een verdacht plekje op de huid naar uw huisarts te gaan.

Actinische keratose

Actinische keratosen zijn kleine, ruw aanvoelende plekjes op de huid. Vaak met een lichtrode tot lichtbruine kleur. Ze lijken een beetje op een wrat of een eczeemplekje. Actinisch betekent: ontstaan door ultraviolette straling. Een keratose is een versterkte verhoorning van de opperhuid. Verhoorning wil zeggen dat de huid op die plek iets dikker wordt. Actinische keratose is de meest voorkomende premaligne aandoening van de huid.

Actinische keratose komt vooral voor bij oudere mensen: 1 op de 4 Nederlanders boven de 50 heeft actinische keratose.  Maar het kan ook op jongere leeftijd ontstaan. 1 op de 3 mannen en 1 op de 4 vrouwen krijgt actinische keratose.

Ziekte van Bowen

Bij de ziekte van Bowen (ook wel intra-epidermaal plaveiselcelcarcinoom genoemd) zitten er afwijkende cellen in de opperhuid. Vaak is er sprake een rood, iets schilferend plekje dat een beetje ruw aanvoelt. Deze huidafwijking wordt beschouwd als het laatste stadium vóór huidkanker. Daarom wordt het ook wel plaveiselcelcarcinoom in situ genoemd. Het kan lang duren voordat uit deze afwijking echt huidkanker ontstaat.

Doorsnede van de huid

Doorsnede van de huid
1: opperhuid, 2: lederhuid, 3: bindweefsel, 4: hoornlaag; 5: laag met plaveiselcellen, 6: laag met basaalcellen, 7: haar

Huidlagen

De huid bestaat uit 3 lagen:

  • opperhuid (epidermis): dit is de buitenste laag van de huid. Deze bestaat voor het grootste deel uit keratinocyten. Er zitten ook pigmentcellen in (melanocyten). Deze maken pigmentkorrels (melanine).
  • lederhuid (dermis): dit is de middelste laag van de huid. Deze bestaat voornamelijk uit bindweefselcellen en –vezels. Daarin zitten zweetklieren, haarwortels met talgklieren, bloed- en lymfevaten, zintuigcellen en zenuwuiteinden.
  • onderhuids bindweefsel (subcutis): dit is de onderste laag van de huid. Deze dient vooral als steunweefsel en bestaat voornamelijk uit vetcellen.

Huidcellen

In de onderste laag van de opperhuid zitten de basaalcellen. Deze delen zich voortdurend; zo ontstaan nieuwe huidcellen. In ongeveer een maand tijd veranderen deze cellen van vorm. Ze heten dan plaveiselcellen.

Uiteindelijk verhoornen de cellen en sterven ze af. Dit dode, verhoornde materiaal (hoornlaag) is de barrière tussen onze binnenkant en de buitenwereld, zoals hierboven beschreven. De hoornlaag wordt ongemerkt afgestoten in de vorm van schilfertjes. De aanmaak van nieuwe cellen en de afstoting van dood materiaal houden elkaar in evenwicht.

De melanocyten in de onderste laag van de opperhuid maken onder invloed van uv-straling het bruine huidpigment melanine aan. Bij een huid die bruint, wordt melanine ter bescherming van de celkern afgegeven aan de andere cellen in de opperhuid.

Over deze pagina

De informatie in de bibliotheek is getoetst door medisch specialisten en andere deskundigen.

Laatste update: april 2016

Dit artikel is geschreven door KWF Kankerbestrijding, kanker.nl.

Met medewerking van

Mr. dr. Haas, E.R.M. de (dermatoloog), Dr. Krekels, G. (dermatoloog), Tumor Focusgroep Melanoom