Kanker, Aannemer zonder Vergunning

De laatste maanden heb ik dus behoorlijk last van mijn rug. Morfine houdt de boel nog  wel onder kontrole, maar daar is dan ook alles mee gezegd. 
Dus is er nu, afgelopen zondagavond een MRI gemaakt van mijn volledige wervelkolom. Eens kijken of daar misschien een verklaring te vinden was.
Nou, daar kwam wel iets uit. De uitzaaiing in TH4 is gegroeid en op TH5 heeft zich inmiddels ook een nieuwe gemeld. En aangezien die twee waarschijnlijk verantwoordelijk zijn voor de pijn, moet daar iets mee gebeuren. 
Alleen is TH4 al twee keer bestraald geweest en een derde keer is blijkbaar niet zo vanzelfsprekend. De witte jassen van de radiologie gaan zich daar eens over buigen en op 16 september weet ik of bestralen nog een optie is. Zo niet, dan zal er waarschijnlijk een volgende systemische behandeling moeten komen. 
Maar daar denk ik voorlopig liever nog even niet aan. 

We kunnen trouwens best wachten tot 16 september, want inmiddels heb ik zowaar een slaaphouding gevonden waarin mijn rug zich redelijk koest houdt. Mevr Willy is iets minder enthousiast over die medische doorbraak. Ik moet namelijk op mijn rechterzij liggen en aangezien ik 's nachts een CPAP-masker draag, lig ik daardoor urenlang lucht in haar nek te blazen. Dat schijnt de romantiek in een huwelijk toch enigszins te beïnvloeden. 
Dus slapen we tegenwoordig met een groot kussen tussen ons. Na al die jaren is er eindelijk iemand anders in ons bed gekomen. Een kussen van IKEA.

Maar door dat gedoe met TH4 en TH5 begon ik me wel iets af te vragen. Wat gebeurt er eigenlijk wanneer prostaatkanker zich in een bot nestelt? Zit daar dan gewoon een uitzaaiing een beetje kanker te wezen, of gebeurt er ondertussen veel meer?

Veel meer dus.

Blijkt dat er in onze botten dag en nacht een complete bouwfirma actief is. Met slopers, bouwvakkers, opzichters en een bouwplan. En prostaatkanker heeft helaas de vervelende gewoonte zich ook daar weer mee te bemoeien.

Genoeg stof voor een nieuw artikel in  Kanker voor Dummies.

Voor hen die het boekje niet kunnen lezen, hieronder het hele artikel

--------------------------------------------

De bouwfirma in je botten – en wat kanker daar komt doen

Een menselijk skelet lijkt een tamelijk definitief onderdeel van ons lichaam. Je krijgt bij de bouw 206 botten mee en daar moet je het verder maar mee doen. Af en toe breekt er eentje, de dokter zet het weer aan elkaar en op latere leeftijd begint de hele constructie hier en daar wat te kraken.

Zo ongeveer stelde ik het mij vroeger voor.

Niet dus. Bot is namelijk levend weefsel. Ons skelet wordt ons hele leven lang voortdurend afgebroken en opnieuw opgebouwd. Dag en nacht zijn gespecialiseerde cellen bezig kleine stukjes oud of beschadigd bot op te ruimen en nieuw bot aan te maken.

Je zou kunnen zeggen dat er permanent een bouwfirma in ons skelet actief is.
De slopers van dienst heten osteoclasten. Zij breken oud bot af. De bouwvakkers heten osteoblasten en maken nieuw bot aan. In een gezond skelet zijn die twee ploegen redelijk goed op elkaar afgestemd. Wat wordt afgebroken, wordt weer vervangen. Dat voortdurende proces heet botremodellering.

Gelukkig merken we daar normaal gesproken niets van. Stel je voor dat je iedere nacht wakker werd van een osteoclast met een drilboor in je linkerheup.
Maar die bouwfirma is dus wel degelijk bezig. Al je hele leven. Geen offerte gevraagd, nooit een factuur gezien en blijkbaar hebben ze zelfs geen bouwverlof nodig.

En dan komt kanker op de werf

Sommige kankers kunnen uitzaaien naar het bot. Dat gebeurt onder andere relatief vaak bij prostaatkanker.

Zo'n botmetastase is niet simpelweg een klompje kankercellen dat ergens in een wervel of heup gaat zitten en daar verder rustig kanker zit te wezen. De kankercellen kunnen signalen uitwisselen met de cellen die het bot onderhouden. Daardoor raakt het normale evenwicht tussen afbraak en opbouw verstoord.

Bij verschillende soorten kanker kan vooral de botafbraak sterk toenemen. Bij prostaatkanker zien we daarentegen vaak zogenaamde osteoblastische botmetastasen. Daarbij wordt juist opvallend veel nieuw bot gevormd.

Dat klinkt bijna als goed nieuws. Meer bot. Mooi meegenomen.

Helaas werkt kanker zelden volgens het principe één tumor kopen, gratis sterkere heup erbij. Het nieuwe bot dat ontstaat, is namelijk niet hetzelfde als netjes georganiseerd, gezond bot. De normale verbouwing is ontregeld. Opbouw en afbraak kunnen bovendien tegelijkertijd plaatsvinden. Het resultaat kan bot zijn dat er op een scan heel actief en soms zelfs dichter uitziet, maar waarvan de structuur niet normaal is.

Dat is een belangrijk verschil: meer botvorming betekent niet automatisch sterker bot.

Eigenlijk heeft kanker gewoon de bouwfirma gekaapt. Er komt een stel prostaatkankercellen de werf op, zonder helm, zonder vergunning en zonder ook maar één veiligheidsopleiding gevolgd te hebben.

"Vanaf vandaag doen we het anders."

De osteoblasten krijgen signalen om extra te bouwen. Ook de osteoclasten kunnen beïnvloed worden. Niemand houdt zich nog behoorlijk aan het oorspronkelijke bouwplan en uiteindelijk ontstaat er op een plaats waar ooit keurig bot zat een verbouwing waar geen enkele architect zijn handtekening onder zou zetten.

Dat kan gevolgen hebben. Botmetastasen kunnen pijn veroorzaken en het bot kwetsbaarder maken. Afhankelijk van de plaats en omvang kunnen er breuken ontstaan. Bij uitzaaiingen in de wervelkolom kan in ernstige gevallen ook druk ontstaan op zenuwen of het ruggenmerg.

Daarom kijken artsen bij botmetastasen niet alleen naar de kanker zelf, maar ook naar het bot.

Daar komen zogenaamde botbeschermende geneesmiddelen om de hoek kijken.
Een daarvan is denosumab. Dat geneesmiddel grijpt in op een systeem dat RANK/RANKL heet. Dat systeem speelt een belangrijke rol bij het ontstaan en activeren van osteoclasten, de slopers dus.

Denosumab blokkeert RANKL en remt daarmee de activiteit van osteoclasten. Bij patiënten met botmetastasen kan het worden gebruikt om het risico op ernstige botproblemen – zoals bepaalde breuken en andere skeletcomplicaties – te verminderen.

Het geneesmiddel doodt dus niet rechtstreeks de prostaatkankercellen. Het probeert vooral iets te doen aan de schade die ontstaat doordat kanker de normale botverbouwing ontregelt.

In onze bouwfirma is denosumab daarom niet de politie die de kankercellen komt arresteren. Het is eerder de opzichter die op de werf verschijnt en tegen een deel van de slopers roept:

"Ho. Hamer neer. Jullie gaan voorlopig nergens meer slopen."

Ook dat heeft een keerzijde. Omdat botafbraak een normaal onderdeel is van gezond botonderhoud, kan het sterk remmen ervan bijwerkingen hebben. Denosumab kan onder andere het calciumgehalte in het bloed verlagen. Daarom worden calcium en vitamine D vaak mee opgevolgd of voorgeschreven. Ook de tanden en kaak verdienen aandacht, omdat in zeldzame gevallen kaakbotnecrose kan ontstaan. Een goede tandcontrole en mondhygiëne zijn daarom belangrijk.

Waarom doet een botmetastase eigenlijk pijn?

Dat is minder eenvoudig dan je misschien zou denken.
Een metastase kan de normale botstructuur verstoren, ontstekingsstoffen vrijmaken en het botvlies prikkelen, dat rijk aan zenuwen is. Ook kunnen zenuwen in de omgeving onder druk komen te staan.

Daarom kan botpijn heel verschillend aanvoelen: zeurend, diep, plaatselijk of uitstralend. Bij wervelmetastasen is bovendien niet iedere rugpijn automatisch afkomstig van de kanker. Mensen met kanker krijgen tenslotte ook artrose, spierpijn, hernia's en versleten ruggen. Het vervelende is alleen dat je bij hen iets minder gemakkelijk kunt zeggen: ach, zal wel ouderdom zijn.

Soms moet er dus beeldvorming aan te pas komen om te zien wat die bouwfirma precies heeft uitgespookt.

Dat maakt botmetastasen misschien iets begrijpelijker. Het probleem is niet alleen dat er ergens kankercellen in een bot zitten. Die cellen bemoeien zich met een systeem dat daar al je hele leven bezig is. Ze geven verkeerde signalen, verstoren het evenwicht tussen slopen en bouwen en kunnen zo uiteindelijk ook de stevigheid en structuur van het bot aantasten.

Daarom kan de behandeling ook uit verschillende kanten komen. De kanker zelf aanpakken, bijvoorbeeld met hormoontherapie, chemotherapie, radiotherapie of andere kankerbehandelingen. Pijn behandelen als die ontstaat. En soms proberen het bot zelf te beschermen, zoals bijvoorbeeld met denosumab.

Eigenlijk proberen de dokters dus niet één probleem op te lossen. Ze proberen een gekaapte bouwplaats weer enigszins onder controle te krijgen.
De oorspronkelijke bouwfirma blijft ondertussen gewoon doorwerken. Ook vannacht. In je heupen, rug, ribben en alle andere botten worden oude stukjes opgeruimd en nieuwe aangelegd. Miljoenen cellen doen precies het werk waarvoor ze gemaakt zijn.

De meeste tenminste.

Want ergens kunnen een paar etterbakjes rondlopen die zich niet meer aan het bouwplan houden.

En misschien is dat kanker in zijn eenvoudigste vorm wel: geen vreemde indringer die van buitenaf je lichaam binnenkomt, maar je eigen cellen die op een dag besluiten dat het bouwplan niet langer voor hen geldt.