Keuzes

Kiezen — ge geraakt er niet meer van af

Er zijn van die woorden waar ge vroeger nooit bij stilstond.
Kiezen was er zo één.

Dat hoorde bij het gewone leven. Kleine dingen. Confituur of choco. Nog een dessert of toch maar verstandig doen, al wist ge eigenlijk al op voorhand hoe dat ging aflopen. Dat waren keuzes waar ge achteraf hooguit een beetje spijt van had omdat uw broek wat strakker zat.

Tot ge kanker krijgt.

Dan verandert dat woord ineens van kleur. Het wordt zwaarder, donkerder, iets waar ge niet meer zomaar over stapt. Vanaf dat moment moet ge kiezen, en niet één keer, maar telkens opnieuw, alsof het een vak is dat ge plots moet volgen zonder dat iemand u ooit de leerstof heeft gegeven.

En het erge is: het zijn geen gewone keuzes meer.

Niet links of rechts, niet ja of nee tegen iets simpels. Maar keuzes waar ge eigenlijk niet tussen wílt kiezen. Behandeling A of behandeling B. Nog een stap verder gaan of net een stap terugzetten. Meer kans op tijd, maar met een lijf dat nog verder wordt afgebroken. Of minder zwaar gaan, meer kwaliteit en hopen dat ge nog wat blijft leven.

En telkens opnieuw dat gewik en geweeg waar ge nooit echt goed uitkomt.

Wat het nog lastiger maakt, is dat we allemaal opgegroeid zijn met een ander idee van ziek zijn. Ge wordt verkouden, ge gaat naar de dokter, ge krijgt een doosje pillen en een paar dagen later zijt ge weer mens. Misschien wat snotterig geweest, misschien een paar nachten slecht geslapen, maar daarna trekt het weer recht. Probleem opgelost. Het leven gaat gewoon verder.

Zo zit dat in ons hoofd ingebakken.

Maar bij kanker werkt dat niet zo. Hier lost een behandeling zelden iets simpel op. Ge ruilt het ene probleem vaak in voor een ander. Ge wordt geopereerd en ge zijt genezen, misschien, maar zeker is dat ge stukken van jezelf verliest: een prostaat, een borst, een stuk darm. Ge krijgt chemo, bestralingen, immunotherapie  en misschien wint ge tijd, maar ge krijgt wel andere ellende. Vermoeidheid die blijft hangen. Pijntjes die nooit meer helemaal verdwijnen. Een lijf dat niet meer doet wat het vroeger vanzelf deed.

En dat is misschien wel het moeilijkste om te aanvaarden: dat élke behandeling, hoe nodig ook, zijn prijs vraagt. Niet alleen nu, maar dikwijls voor de rest van je leven.

En soms ben ik jaloers op mensen die nog kunnen struisvogelen.

Mensen die gewoon naar de dokter gaan, knikken wanneer die iets zegt, hun pillen nemen en daarna weer verder doen met hun leven, zonder dat ze nachten liggen piekeren over percentages en risico’s en bijwerkingen die misschien ooit nog eens opduiken.

Niet omdat ze naïef zijn. Maar omdat voor hen hun ziekte nog in dat oude patroon past: probleem, behandeling, opgelost. Klaar.

Ik wou soms dat ik dat ook kon. Gewoon volgen. Niet te veel nadenken. Niet altijd dat gevoel hebben dat ge zelf mee moet beslissen over dingen waar ge eigenlijk geen verstand van hebt. Dat ge aan een tafel zit met mensen die het goed menen, daar twijfel ik niet aan, maar die u toch vragen om mee te beslissen over iets waar uw hele toekomst aan vasthangt.

Want dat is het uiteindelijk: ge kiest niet alleen een behandeling, ge kiest een richting voor de rest van uw leven. Of wat daarvan nog overschiet.

En het vervelendste is misschien nog dat ge nooit weet of ge goed gekozen hebt. Dat blijft altijd een beetje knagen. Zelfs wanneer alles goed lijkt te gaan. Zelfs wanneer de cijfers meevallen. Er zit altijd ergens dat stemmetje dat fluistert: had het anders ook gekund?

Ik denk soms dat dat het echte verschil is tussen kanker en de meeste andere ziektes. Niet alleen dat ge ziek zijt, maar dat ge plots moet meedenken, mee beslissen, mee gokken bijna, met uw eigen lijf als inzet.

Ge wordt, tegen wil en dank, een soort manager van uw eigen ellende.

En ge leert kiezen. Niet omdat ge dat zo graag doet, maar omdat er geen alternatief is. Omdat niets doen ook een keuze is, en vaak nog de moeilijkste van allemaal.

En af en toe, meestal ’s nachts als stil wordt in huis en de dag eindelijk ophoudt met lawaai maken en ik nog even geniet van mijn onafscheidelijke cappuccino,  denk ik terug aan vroeger, toen kiezen nog iets kleins was. Toen het ergste dat kon gebeuren was dat ge een verkeerde taart koos bij de bakker.

Dat waren  keuzes waar een mens tenminste gerust mee kon leven.