REISVERHALEN DEEL 2 , RONDKUIEREN OP KERKHOVEN

Wanneer we rondtoeren, zoeken we vaak de stilte en de rust op. Het gebeurt dan dat we dagenlang rondzwerven, ver van de bewoonde wereld, ver van winkels en andere tekenen van beschaving. Dan moet je het doen met de voorraden die je hebt.

Voedsel is nooit een probleem. We hebben altijd een gezonde oorlogsvoorraad bij ons. Maar water... dat is een ander verhaal. We hebben twee jerrycans, goed voor in totaal 25 liter. Drinkwater is ongeveer 5 liter per dag, en nog eens 5 liter voor het absolute minimum aan sanitair verbruik. Dat betekent dat we maximaal drie dagen kunnen overbruggen zonder bij te vullen. En grote schoonmaakbeurten kunnen alleen gebeuren als er water in de buurt is.

Daarom letten we bij het zoeken van een slaapplek op een paar belangrijke zaken:
- Rust en privacy
- Water
- Toiletten en wasgelegenheid
- En het is mooi meegenomen als er wat ontspanning mogelijk is, zoals een avondwandeling

Een plekje aan een rivier of een meertje is helemaal ideaal.

Maar meestal, en zeker als de watervoorraad al wat geslonken is, houden we onze ogen open voor een kerkhof en overnachten we daar. Onze avondwandeling voert ons dan door dat kerkhof, en je steekt er toch altijd iets van op.

Vorig jaar was onze eerste stopplaats in Vladslo, België. Daar was een enorm groot Duits kerkhof, 25.000 graven, bijeengebracht uit heel Vlaanderen. Honderden platte stenen, met telkens 25 namen erop. Waarschijnlijk hebben ze ze per 25 gecremeerd, in één grote doos gestopt en de grond in laten zakken.

's Nachts in de camper maakten we nog grapjes. Al die Duitsers, zouden ze misschien nog komen spoken? Gelukkig is dat niet gebeurd. Ik had geen zin om mijn beste Duits op te poetsen voor een nachtelijk gesprek.

Maar eigenlijk stemt het wel tot nadenken.

De hele Vlaamse Westhoek en de Franse Ardennen zijn één grote begraafplaats voor soldaten. Bijna elk kerkhof heeft een eigen afgebakend stukje grond voor zijn oorlogsdoden. Vierhonderdduizend graven, alleen al in Vlaanderen.

En dan kom je op een van de grotere begraafplaatsen, meestal ingericht als toeristische bezienswaardigheid, waar tienduizenden kruisen staan. Als je in het midden op een verhoogje gaat staan, zie je in alle richtingen niets dan kruisen, zover je kunt kijken. Pas dan krijg je enig besef van wat het betekent: miljoenen doden. Honderden van zulke terreinen.

En dan zeg je: nooit meer oorlog. Goddank dat we in een beschaafd westers land leven.

Ja, en dan komt er zo'n Poetin aanzetten, voelt zich in zijn ego gekrenkt en begint weer een oorlogje. In wat voor wereld leven we eigenlijk?

Dieper Frankrijk in, vooral in Bretagne, viel het op dat praktisch elk kerkhof nog een knekelhuis had, waar je de beenderen en schedels van leeggemaakte graven kon "bewonderen".

Stel je voor: op 2 november gaan we naar het kerkhof.

"Kom, zoon, we gaan bompa bezoeken."
             "Ja, pa?"
 "Kijk, daarboven, de tweede schedel van rechts, dat is 'm."
              "Ja, pa, mooi. En waar ligt bomma?"
   "Die ligt daar, twee schedels verder." 
              "Leuk, pa, maar wie zijn die andere mensen?"

Om maar te zeggen, zo'n bezoek laat wel indruk achter.

Als je echt veel schedels wilt zien, moet je de catacomben van Rome of Parijs bezoeken. Kilometers lange gangen, links en rechts schedels tot aan het plafond opgestapeld. In Parijs werd bij het buitengaan zelfs mijn rugzak gecontroleerd om te zien of ik er geen had meegepikt als souvenir.

(Naar 't schijnt is het in België verboden om menselijke beenderen of schedels in je bezit te hebben.)

Nu, tijdens de chemo heb ik maandenlang doodskoppen gezien. Hoefde alleen maar in de spiegel te kijken. Eentje meer, ergens op de schouw of zoiets, hoeft dus echt niet.

De meest intieme begraafplaatsen vind je in Polen en de Baltische Staten. Elk graf ligt daar apart in een afgesloten perceeltje van een paar vierkante meter. En daar staat dan een tafel en stoel. De nabestaanden komen daar hun lunch opeten en voeren tegelijkertijd een gesprekje met de overledene.

Aangrijpend als je zo iemand ziet zitten, die een kop koffie drinkt en gewoon tegen het graf aan het praten is. Je zou bijna een tweede kopje zetten en erbij gaan zitten.

In de zuiderse landen wordt dan weer veel meer gecremeerd. Daar zijn kerkhoven zo groot als een dorp. Met straten, honderden meters lang, aan weerszijden rijen huizen van twee tot drie meter hoog. Elk "huis" is een graf. Gebouwen zo groot en duur als een normaal huis. Muren tot vijf à zes meter hoog met grote nissen, waar je de urne in ziet staan, met daarvoor plaats voor bloemen of andere gedenkstenen.

Er stond vaak een grote mobiele platformtrap. Als je je geliefde wilde bezoeken, reed je die ernaartoe en beklom je de trap tot de gewenste hoogte. Ze "begraven" deden ze daar met een hoogtewerker. Niet echt iets voor mensen met hoogtevrees.

Om maar te zeggen, er is altijd wel iets te zien dat de moeite van het navertellen waard is en je culturele bagage verrijkt.

Maar een kerkhof is echt niet ons hoofddoel. In feite rijden we gewoon wat rond, daar waar de zon schijnt. En als we iets moois zien, dan stoppen we. Dat kan een wandeling zijn, een of andere bezienswaardigheid, een pittoresk dorpje, een kerkje of een kasteel.

En over kerken en kastelen heb ik het de volgende keer.