Onderzoek en diagnose

Onderzoek en diagnose bij primaire tumor onbekend

Opslaan

Zijn er uitzaaiingen bij je gevonden? Dan gaat de arts op zoek naar de primaire tumor. Dus naar de plek waar de kanker is ontstaan.

Hiervoor kan de arts wat weefsel uit de uitzaaiing weghalen. Dit heet een biopsie. De patholoog onderzoekt het weefsel onder de microscoop en probeert er zo achter te komen wat de primaire tumor is.

Na de biopsie  kun je nog 1 of meer van de volgende onderzoeken krijgen:

Op basis van deze onderzoeken kan de arts meestal tumoren uitsluiten die primair afkomstig zijn uit dikke darm, blaas, nieren, baarmoeder (inclusief baarmoederhals), lever, borst, slokdarm en maag. Hij weet dan vrij zeker dat de kanker niet is ontstaan in deze delen van het lichaam.

Vaak blijkt de kanker te zijn ontstaan in de:

  • Keel
  • Longen 
  • Borsten 
  • Eierstokken
  • Prostaat
  • Alvleesklier
  • Galwegen

Vindt de arts de primaire tumor alsnog? Dan is duidelijk welke kankersoort je hebt. Je wordt dan behandeld volgens de richtlijn van die kankersoort.

Onderzoek naar behandelbare subgroepen

Kan de primaire tumor niet gevonden worden, maar heeft de arts een sterk vermoeden in welk orgaan de primaire tumor is ontstaan? Dan val je in de categorie ‘behandelbare subgroepen’. Je wordt dan behandeld volgens de richtlijn van die kankersoort.

Hieronder staat met welke onderzoeken de arts een vermoeden van een bepaalde kankersoort kan verkrijgen:

Uitzaaiing in lymfeklier in de hals

Bij een uitzaaiing in een lymfeklier in de hals kan de arts het vermoeden hebben dat de primaire tumor in het hoofd-halsgebied zit.

Je kunt de volgende onderzoeken krijgen:

  • Inspectie van hoofd, hals, neus- en mondholte
  • PET-CT-scan of MRI-scan van het hoofd-halsgebied
  • Endoscopie van keelholte, strottenhoofd en slokdarm
  • Biopten van de lymfeklier in het hoofd-halsgebied
  • Eventueel verwijderen van de keelamandelen

Uitzaaiing die wijst op primaire tumor in de long

Denkt de arts dat de primaire tumor in de long zit? Dan kun je de volgende onderzoeken krijgen:

  • CT-scan van borst en buik
  • Oorsprong van klachten vaststellen

Uitzaaiing in lymfeklier in de oksel

Bij een uitzaaiing in een lymfeklier in de oksel kan de arts het vermoeden hebben dat de primaire tumor in de borst zit (vooral bij vrouwen).

Je kunt de volgende onderzoeken krijgen:

  • Mammografie
  • MRI van de borst
  • Biopten van de borst

Uitzaaiingen in buikvlies en verhoogd CA 125

Denkt de arts dat je een primaire tumor in de eierstokken hebt? Dan bepaalt hij het CA 125-gehalte in het bloed. CA 125 is een eiwit dat bij eierstokkanker in grotere hoeveelheden in het bloed kan voorkomen. Het is een daarom een tumormarker.

Daarnaast kun je de volgende onderzoeken krijgen:

  • Inwendig onderzoek van de geslachtsorganen
  • Echo of CT-scan van de buik
  • Eventueel diagnostische kijkoperatie

Uitzaaiingen in de botten en verhoogd PSA

Uitzaaiingen in de botten kunnen een vermoeden geven van een primaire tumor in de prostaat. De arts bepaalt de hoeveelheid PSA in het bloed. PSA staat voor prostaatspecifiek antigeen. Dit is een eiwit dat bij prostaatkanker in grotere hoeveelheden in het bloed voorkomt. Het is een daarom een tumormarker.

Onderzoeken:

  • Biopsie van de prostaat

Uitzaaiingen uit kiemcellen

Vermoeden van primaire tumor in de kiemcellen (vooral bij mannen). Kiemcellen zijn voorlopers van de geslachtscellen: eicellen en spermacellen.

Onderzoeken:

  • Echo van de zaadballen
  • Bloedonderzoek naar tumormarkers AFP en HCG
  • CT-scan van longen en buik

Uitzaaiingen in de lies

Bij uitzaaiingen in de lies kan er een vermoeden zijn van een primaire tumor in de vagina, schaamlippen, anus of penis. Je kunt de volgende onderzoeken krijgen:

  • Gericht lichamelijk onderzoek van deze organen
  • PET-CT-scan
  • Eventueel colposcopie (inwendig onderzoek van de baarmoederhals)

Enkele uitzaaiing op een andere plek

De arts heeft niet meteen een vermoeden in welk orgaan de kanker is ontstaan. Je kunt dan de volgende onderzoeken krijgen:

  • PET-CT-scan 
  • Coloscopie bij uitzaaiingen in de lever

Onderzoek bij meerdere uitzaaiingen

Zijn er meerdere uitzaaiingen gevonden? En heeft de arts geen vermoeden voor een primaire tumor? Dan krijg je mogelijk nog extra onderzoeken om de omvang van de uitzaaiingen in kaart te brengen.

Het is ook mogelijk dat de arts een onverwachte uitzaaiing vindt wanneer hij de primaire tumor probeert te bepalen. Deze nieuwe uitzaaiing wordt dan meegenomen in het totaalbeeld van de ziekte. Mogelijk doet de arts op basis hiervan nog extra onderzoeken.

Over deze pagina

De informatie in de bibliotheek is getoetst door medisch specialisten en andere deskundigen.

Laatste update: mei 2016

Dit artikel is geschreven door kanker.nl.

Met medewerking van

Heijden, Mevr. F. van der (ervaringsdeskundige), Dr. Schroten, Mevr. C., Dr. Wouw, Y. van de (medisch oncoloog)