‘Neem werk mee vanaf het begin van een traject’

Waarom zijn er steeds meer in kanker gespecialiseerde bedrijfsartsen?   

“Ik zie steeds meer mensen met en na kanker die langer leven dan vroeger. Mensen die aan het werk willen, die hun leven willen oppakken. Dit vraagt aandacht. Daarom is er een gespecialiseerde bedrijfsarts. Uit verschillende wetenschappelijke onderzoeken blijkt dat werken bij kan dragen aan genezing en herstel. Werk betekent voor veel mensen kwaliteit van leven. Het biedt structuur, afleiding, sociale contacten… Het is goed om werk vanaf het begin mee te nemen in het behandeltraject, mensen kunnen dan meebeslissen over de gevolgen van verschillende behandelopties voor werk. Het vraagt om maatwerk. Iedere persoon is anders en de ene baan is geschikter om aan te passen dan de andere. En: herstellen met en na kanker heeft een paar kenmerken die uniek zijn. Om mensen goed te kunnen begeleiden is er kennis en ervaring nodig. Daarom is er een bedrijfsartsconsulent oncologie (BACO) en in het ziekenhuis de klinisch arbeidsgeneeskundig specialist (KAG). Als er vragen zijn, als het ergens in het re-integratietraject dreigt vast te lopen, dan kun je daar terecht. Om even te sparren, maar ook voor een compleet expertiseonderzoek. Als BACO kan ik ingeschakeld worden door een werkende, een bedrijfsarts, een werkgever of een behandelaar, bijvoorbeeld de oncoloog.”  

Je zegt dat herstellen met en na kanker een paar unieke kenmerken heeft. Wat bedoel je hiermee?   

“Vaak voel je je helemaal niet ziek als je de diagnose kanker krijgt. Dit verandert meestal in de loop van de behandeling. Je bent doorgaans het minst belastbaar als de behandeling klaar is. Dit is het grote verschil met andere ziektes. Plus: het herstel kan grillig verlopen. Er zijn gevolgen die ook na tien jaar nog op kunnen treden. Het vraagt allebei om passende begeleiding.”  

Wat is volgens jou de grootste valkuil waardoor mensen met kanker niet aan het werk gaan? 

“Allereerst de neiging om na de diagnose werk meteen naar de achtergrond te schuiven. Begrijp me niet verkeerd: als dit is wat nodig of wenselijk is, dan is dat prima. Maar blijven werken moet óók een optie zijn. Er wordt vaak niet naar gevraagd. Terwijl er genoeg mensen zijn die graag willen blijven werken. Ze denken onterecht dat het niet kan. Dit komt vaak door de omgeving. Bij de diagnose worden de gevolgen voor werk van de verschillende behandelopties niet besproken en dat zou anders moeten. Veel werkgevers zeggen goedbedoeld: maak je niet druk om je werk. En trekken zich dan helemaal terug. We zien nog te veel dat een werknemer al bijna een jaar thuis is vóór erover gesproken wordt. Zonde! Daar komt nog iets bij: voor mensen met en na kanker is twee jaar vaak te kort voor terugkeer. Dit is de termijn die de wet stelt voor terugkeer naar werk. Ik roep collega’s op: durf hier flexibel mee om te gaan. Geef mensen de kans om ook in het tweede ziektejaar te ervaren of opbouw in eigen werk mogelijk is. Het is bekend dat dit de beste kans geeft op een duurzaam herstel.”  

Waar moet meer aandacht aan besteed worden?   

“In de praktijk blijkt dat mensen makkelijker re-integreren als ze vanaf het begin contact houden met hun werk, op welke manier dan ook. Een goede begeleiding door bedrijfsarts en werkgever is daarbij vanaf het begin essentieel. Dan kun je gedurende het hele traject steeds bijsturen. Het moment dat de behandelingen achter de rug zijn is cruciaal.  Veel mensen denken dat het dan weer allemaal is zoals vroeger en dat je weer aan het werk kunt (of moet) als vroeger. Ook werkgevers denken dit. Maar juist bij kanker vraagt deze fase extra aandacht.” 

Waarom vraagt juist het moment ná behandeling aandacht en begeleiding?    

“De meeste mensen moet ik afremmen. Die willen zo snel mogelijk terug naar ‘normaal’. Maar net na de behandeling is je energiepeil het laagst. En: je hebt iets meegemaakt, je bent niet meer dezelfde. Wat zeker niet wil zeggen dat je niet meer kunt functioneren als voorheen. Terugkeren vraagt om afspraken over passende taken en een passend tempo, zodat je het volhoudt. En daarnaast ook nog energie hebt voor je privéleven. Het gebeurt te vaak dat mensen na één of anderhalf jaar opnieuw uitvallen. Er moet meer oog zijn voor de gevolgen van kanker en de behandelingen. Denk aan vermoeidheid. Die kan zich ook jaren later nog aandienen. Er kunnen cognitieve problemen optreden, denk aan moeite met concentreren. Er wordt nog vaak gedacht dat die alleen op kunnen treden na chemotherapie. De stress van het hebben van kanker kan dezelfde tijdelijke gevolgen hebben. Heel veel mensen ervaren angstklachten, maar zeggen hier niets over tegen hun behandelaar of op hun werk. Er zou meer over gepraat moeten worden en er zou meer naar gevraagd moeten worden. Er zijn veel goede hulpmiddelen voor deze en andere gevolgen. En er zijn steeds meer hulpverleners die de juiste kennis hebben. Je vindt ze op kanker.nl/werk.” 

Wat is je belangrijkste advies?  

“Zorg er als bedrijfsarts voor dat je mensen met kanker vanaf het begin in beeld krijgt en in overleg met alle betrokkenen de begeleiding vormgeeft. Op deze manier kan de werkende zelf goed de regie houden. En denk als werkende niet: een vraag over werk hoort niet bij mijn behandelaar. Praat wel met je behandelaar en verpleegkundige over werk. Vraag naar de gevolgen van je behandeling voor je werk. Zorg dat de bedrijfsarts kan afstemmen met je behandelteam.  Vraag om hulp als je overzicht of regie dreigt te verliezen. En denk als werkgever of zorgverlener niet: het is niet aan mij om hierover te beginnen. Het is goed om het onderwerp werk in het hele traject mee te nemen. Er kan inderdaad meer dan je denkt. Hoe beter je als patiënt weet én zegt wat je nodig hebt en hoe beter alle betrokkenen weten wat er speelt en wat er mogelijk is, hoe groter de kans op een zo goed mogelijk herstel.”