Begeleiden werknemer of zelfstandige
Een werknemer of zelfstandige met en na kanker heeft behoefte aan goede voorlichting en adviezen op maat. Ook als die niet kan genezen. Daarin kun jij het verschil maken.
Goede voorlichting en begeleiding vergroot de kans van de werknemer of zelfstandige op duurzame terugkeer naar werk en voorkomt uitval. Jij kunt daar een bijdrage aan leveren, samen met andere arboprofessionals of re-integratiespecialisten in de keten.
Hier vind je een aantal algemene tips. En een aantal aandachtspunten per ziektefase. Kijk voor meer tips in de richtlijn Kanker en werk van de Nederlandse Vereniging voor Arbeids- en Bedrijfsgeneeskunde (NVAB).
Algemene tips
- De behoefte van de werknemer met kanker verschilt per fase van het ziekteproces (diagnose - behandeling - na de behandeling - lange termijn). Vraag in elke fase wat de cliënt op dat moment nodig heeft.
- Je kunt vragenlijsten gebruiken, zoals de Lastmeter, de VierDimensionale Klachtenlijst (4DKL) of vragenlijsten die vermoeidheid of cognitieve klachten meten. Zie ook de richtlijn Kanker en werk.
- Veel mensen hebben tijdens de diagnose- en behandelfase (onzichtbare) klachten, zoals vermoeidheid of concentratieproblemen. Of krijgen leefregels mee die invloed hebben op hun werkvermogen. Behandelend artsen denken er vaak niet aan om dit te vermelden in hun informatiebrief. Ben je bedrijfsarts of verzekeringsarts? Vraag hier eventueel aanvullende informatie over op.
- Houd er rekening mee dat in sommige situaties spoor 1 en spoor 2 gecombineerd moeten worden. En dat dit soms wringt met het ziekteverloop. Geef daarover extra uitleg aan de werknemer en/of de werkgever. Noem de mogelijkheid van ondersteuning door een gespecialiseerd re-integratiebureau of een bedrijfsarts consulent oncologie (BACO).
Lees verder over de verschillende fases van het ziekteproces:
Diagnose
De diagnose heeft vaak veel impact. Direct na de diagnose is het werkvermogen vaak laag. Mensen moeten vaak de eerste schok verwerken. Als die voorbij is, kunnen veel mensen (aangepast) blijven werken.
Veel werknemers hebben dan baat bij deskundig advies, bijvoorbeeld over wel of niet doorwerken tijdens de behandeling.
Wat kun je doen?
- In deze fase zit de werknemer in een rollercoaster van emoties. Tijdens het eerste contact kun je meedenken en tips geven over communicatie met de werkgever en collega's.
- Het is belangrijk dat de gevolgen voor het werkvermogen op korte of langere termijn besproken worden bij de keuze van de behandeling. Weet de werknemer of zelfstandige niet goed welke behandeling hij/zij moet kiezen, bijvoorbeeld vanwege langdurige bijwerkingen of late effecten op het werk? Dan kun je hem of haar wijzen op de mogelijkheid om een consult aan te vragen bij een bedrijfsarts consulent oncologie (BACO). Goed om te weten: een consult bij een baco wordt meestal niet vergoed uit de zorgverzekering. Soms wel uit de arbeidsongeschiktheidsverzekering.
- Je kunt de werknemer ook wijzen op deze informatie: Kanker, wat nu?
Behandeling
Behandelingen zijn vaak ziekmakend, het werkvermogen neemt meestal steeds verder af in dit traject.
Veel mensen stoppen in de behandelfase met werken. Ze kunnen wel vragen over werk hebben. Bijvoorbeeld over contact houden met leidinggevende of collega’s.
Mensen die wel (deels) blijven werken hebben vaak baat bij deskundig advies. Bijvoorbeeld over grenzen stellen, omgaan met klachten, wisselende belastbaarheid en ontspannen. Hier kan de bedrijfsarts over adviseren, of een bedrijfsarts consulent oncologie (BACO). Een arbeidsdeskundige kan adviseren over aanpassingen in het werk.
Wat kun je doen?
- Ben je bedrijfsarts of verzekeringsarts, dan kan het goed zijn om een gezonde leefstijl te bespreken met de werknemer. Een gezonde leefstijl helpt om deze periode zo goed mogelijk door te komen. En het is iets dat de werknemer zelf kan doen om zich zo goed mogelijk te voelen. Attendeer de werknemer ook op de informatie en tip over een gezonde leefstijl op kanker.nl.
- Geef de werknemer tips om de behandeling zo goed mogelijk te doorstaan. Bijvoorbeeld tips over ontspanning, grenzen stellen en hulp vragen aan familie en vrienden.
- Werkt de werknemer deels door tijdens de behandeling? Denk dan mee over aanpassingen op het werk. Wijs de werknemer ook op mogelijkheden voor (gespecialiseerde) hulp op het gebied van kanker en werk.
- Vertel de werknemer dat het belangrijk is om de bedrijfsarts zo goed mogelijk te informeren. Ook over bijvoorbeeld leefregels, onzichtbare gevolgen of psychische gevolgen.
Herstel
Het energieniveau van de werknemer is vaak op zijn laagst als de behandeling net is afgerond. De werknemer moet herstellen van de behandeling en een nieuwe balans vinden. Dit kost aandacht, doorzettingsvermogen en tijd. Steun van anderen is ook belangrijk.
De werknemer kan last hebben van langetermijneffecten of late gevolgen van de behandeling.
Wat kun je doen?
- Geef informatie/ tips over energieopbouw, (leren) grenzen stellen, gezonde voeding en ontspanning. Gebruik hierbij het IPH-model als leidraad.
- Ben je bedrijfsarts of verzekeringsarts? Vraag eventueel extra informatie op bij de behandelend arts om een zo compleet mogelijk beeld te krijgen van de werknemer.
- Wijs de werknemer op mogelijkheden voor (gespecialiseerde) ondersteuning op het gebied van kanker en werk. Bijvoorbeeld van een bedrijfsarts consulent oncologie (BACO) of een gespecialiseerd re-integratiebureau.
- Ben je bedrijfsarts of verzekeringsarts, bespreek hoe een gezonde leefstijl kan helpen bij herstel en welbevinden.
Lange termijn
Na een tijdje heeft de werknemer een nieuw evenwicht gevonden. Hij of zij werkt misschien weer volledig, is minder gaan werken of doet ander werk.
Toch kan de werknemer na verloop van tijd weer klachten krijgen waardoor werken moeilijker gaat. Bijvoorbeeld:
- vermoeidheid
- concentratieproblemen
- psychische problemen
- bijwerkingen van langdurige behandelingen zoals hormoontherapie of immuuntherapie
- problemen met bewegen.
Bij dit soort klachten kan het gaan om langetermijneffecten en late gevolgen van kanker of kankerbehandelingen. Niet iedere werknemer legt de relatie tussen zijn of haar klachten en de eerdere kankerbehandeling. Het is goed om hierop door te vragen bij consulten.
Vragen die je bijvoorbeeld kunt stellen:
- Is uw werkgever op de hoogte van deze klachten en de invloed ervan op het werk?
- Houden uw leidinggevende en collega’s voldoende rekening met deze klachten?
- Wat heeft u nodig om duurzaam aan het werk te blijven?
Als het nodig is, raad de medewerker dan aan hierover in gesprek te gaan met de werkgever en afspraken te maken. En contact te zoeken met de bedrijfsarts.
Wijs de werknemer ook op mogelijkheden voor deskundige ondersteuning op het gebied van kanker en werk. Bijvoorbeeld van een bedrijfsarts consulent oncologie (BACO) of een gespecialiseerd re-integratiebureau.