Onderzoek en diagnose

PET-CT-scan bij prostaatkanker

Opslaan

Een PET-CT-scan is een gecombineerd onderzoek, dat bestaat uit een PET-scan en een CT-scan. Steeds meer Nederlandse ziekenhuizen gebruiken een PET-CT-scan bij de diagnose van prostaatkanker.

De arts kan dit gecombineerde onderzoek voorstellen als:
  • de prostaatkanker na een eerdere behandeling is teruggekeerd (recidief) en het stadium opnieuw wordt bepaald 
  • bij ander onderzoek zoals een MRI-scan of een botscan afwijkingen zijn gevonden waarvan nog niet helemaal zeker is of dit tumorcellen zijn

Verschillende soorten contrastmiddel

Bij de PET-CT-scan krijgt u een licht radioactief contrastmiddel ingeschoten. Bijvoorbeeld FDG, choline of PSMA. De precieze uitvoering van het onderzoek verschilt iets per contrastmiddel.

Verloop van het onderzoek

In het algemeen wordt het contrastmiddel in een bloedvat in uw arm ingespoten. Na een wachttijd hebben de kankercellen genoeg radioactieve stof opgenomen. Dan worden de opnamen gemaakt. De PET-scan maakt zichtbaar waar de radioactieve stof in het lichaam is opgenomen. Hiervoor ligt u op een onderzoekstafel. Een camera maakt foto’s vanuit verschillende posities.

Bij een PET-CT-scan projecteert de computer de resultaten van de PET-scan over de resultaten van de CT-scan heen. Hierdoor is goed te zien welke organen en structuren de radioactieve stof hebben opgenomen en ook eventuele uitzaaiingen. Na het onderzoek is de radioactieve stof voor het grootste deel uit uw lichaam verdwenen. Er is geen gevaar voor u of uw omgeving.

PET staat voor positronemissietomografie. CT staat voor computertomografie.

FDG PET-CT-scan

De meeste kankercellen hebben een verhoogde stofwisseling. Hierbij wordt veel suiker verbruikt. Een FDG PET-CT-scan maakt gebruik van dit principe. De arts dient de radioactieve stof FDG toe die op dezelfde manier als suiker in cellen wordt opgenomen. Doordat kankercellen een verhoogde verbranding hebben, nemen vooral deze cellen de radioactieve stof op. Zo kan de arts de tumorcellen zien.

Een nadeel van de FDG PET-CT-scan is dat ontstekingen en actieve spieren ook veel suiker opnemen. Daardoor zijn deze moeilijk van de kankercellen te onderscheiden. 

Voorbereiding en uitvoering

U mag minimaal 6 uur voor de FDG PET-CT-scan niet meer eten. U mag wel drinken, zolang er in de drank geen suiker zit. Heeft u diabetes, bespreek dan met uw arts hoe u zich moet voorbereiden.

Is de radioactieve stof in een bloedvat in uw arm ingespoten, dan moet u een tijd stilliggen in een aparte kamer. Na ongeveer 1 uur worden de opnamen gemaakt.

Choline PET-CT-scan

De meeste kankercellen hebben een versnelde celdeling. Hierbij verbruiken de tumorcellen veel choline, een stofje dat onderdeel is van de stofwisseling. De choline PET-CT-scan maakt gebruik van dit principe. De arts dient choline die radioactief is gemaakt toe. De choline wordt opgenomen in cellen die gaan delen. Doordat kankercellen een versnelde celdeling hebben, nemen vooral deze cellen de choline op. Zo kan de arts de tumorcellen zien.

Een nadeel is dat ook veel normale organen choline opnemen. Daardoor zijn deze soms moeilijk van de kankercellen te onderscheiden. Onderzoek heeft aangetoond dat gezond weefsel rondom de prostaattumor ook de radioactieve stof opneemt. Daarom is de choline PET-CT-scan niet geschikt voor opsporing en stadium-indeling van de prostaattumor bij eerste ziekte. Maar wel bij een recidief, als de prostaat al eerder met een operatie verwijderd is.

Voorbereiding

De choline PET-CT-scan heeft geen bijzondere voorbereiding. U moet vooraf wel goed drinken, zodat u het contrastmiddel ook weer goed uitplast. Als de radioactieve stof in een bloedvat in uw arm is ingespoten, dan kunnen enkele minuten tot een uur later de opnamen gemaakt worden.

PSMA PET-CT-scan

Een toenemend aantal Nederlandse ziekenhuizen biedt een PET-CT-onderzoek dat specifiek is voor prostaatkanker. Hierbij wordt gebruik gemaakt van een licht radioactieve stof die bindt aan het PSMA: prostaatspecifiek membraanantigeen. Dit eiwit komt voor op de meeste prostaatkankercellen, maar weinig op gezonde cellen. Daardoor nemen de meeste organen nemen deze radioactieve stof niet op. Met de PSMA PET-CT-scan kunnen de prostaatkankercellen nog beter zichtbaar worden gemaakt.

De PSMA PET-CT-scan wordt in principe op dezelfde manier gebruikt als de FDG en choline PET-CT, dus bij terugkeer van de ziekte. Er zijn aanwijzingen dat PSMA minder in gezond weefsel rond de prostaattumor wordt opgenomen dan FDG of choline. Ook lijkt de nauwkeurigheid bij het beoordelen van uitzaaiingen beter. Daarom wordt er wetenschappelijk onderzoek gedaan naar het mogelijk gebruik van de PSMA PET-CT-scan bij eerste ziekte.

Voorbereiding

De PSMA PET-CT-scan heeft geen bijzondere voorbereiding. U moet vooraf wel goed drinken, zodat u het radioactieve contrastmiddel ook weer goed uitplast. Als de radioactieve stof in een bloedvat in uw arm is ingespoten, dan kunnen 45 minuten tot een uur later de opnamen gemaakt worden.

Over deze pagina

De informatie in de bibliotheek is getoetst door medisch specialisten en andere deskundigen.

Laatste update: december 2016

Dit artikel is geschreven door kanker.nl, ProstaatKankerStichting.nl.

Met medewerking van

Dr. Vogel, W. (nucleair geneeskundige), Ir. Schots, F.J.M. (ervaringsdeskundige), Prof. Dr. Reijke, T.M. de (uroloog), Tillier, C. (oncologieverpleegkundige)