Doelgerichte therapie bij multipel myeloom

Opslaan

Doelgerichte medicijnen kunnen langdurig gebruikt worden. De vooruitzichten van oudere patiënten met multipel myeloom zijn mede hierdoor verbeterd.

Doelgerichte therapie krijg je nu nog vaak in combinatie met chemotherapie en bijnierschorshormonen. Ook combinaties zonder chemotherapie zijn in opkomst.

Doelgerichte medicijnen voor multipel myeloom zijn:

  • immunomodulerende middelen: thalidomide, lenalidomide en pomalidomide 
  • proteasoomremmers: bortezomib, carfilzomib en ixazomib
  • monoklonale antistoffen: elotuzumab, daratumumab
  • HDAC-remmer: panobinostat

Immunomodulerende middelen bij multipel myeloom

Immunomodulerende middelen werken op een aantal manieren:

  • groei van kwaadaardige plasmacellen remmen
  • activeren van het immuunsysteem tegen de kwaadaardige plasmacellen 
  • blokkeren van toegang kwaadaardige plasmacellen tot groeifactoren, waardoor de kwaadaardige plasmacellen minder goed kunnen groeien en delen

Thalidomide (Softenon®) werd in 1957 op de markt gebracht als slaapmiddel en middel tegen zwangerschapsbraken. Het had zeer ernstige bijwerkingen voor de ongeboren baby’s. Pas later werd ontdekt dat het ook werkt tegen kwaadaardige plasmacellen.

De meest ernstige bijwerking van thalidomide is aantasting van de zenuwen. Dit heet polyneuropathie. De belangrijkste klachten hiervan zijn:

  • tintelingen of andere gevoelsklachten in handen en voeten
  • zenuwpijn
  • krachtverlies in handen en voeten
  • obstipatie 

De zenuwschade die ontstaat, is meestal blijvend. Thalidomide is ook slaapverwekkend. Daarom kun je dit middel het beste voor het slapen gaan innemen.

Krijg je thalidomine voorgeschreven, dan krijg je te maken met het thalidomide risk management program. Dit programma is bedoeld om de risico’s van thalidomide te benadrukken en zo goed mogelijk te vermijden. En om iedereen die met thalidomide in aanraking komt zo goed mogelijk te informeren.

Lenalidomide en pomalidomide tasten de zenuwen veel minder aan, waardoor de kans op polyneuropathie ook kleiner is. Lenalidomide heeft wel een sterker ongunstig effect op de aanmaak van bloedcellen. Het gevolg hiervan kan zijn dat je bloedarmoede en een laag aantal witte bloedcellen krijgt. Lenalidomide kan ook vermoeidheid en darmklachten geven.

Proteasoomremmers bij multipel myeloom

Proteasomen ruimen eiwitten op die overbodig zijn geworden of schade hebben opgelopen. Proteasoomremmers remmen de proteasomen en dus de afbraak van eiwitten.

Bij multipel myeloom maken de kwaadaardige plasmacellen veel meer eiwitten aan dan normaal. Proteasoomremmers zorgen dat de eiwitten zich opstapelen in de kwaadaardige plasmacellen. De kankercellen sterven dan af.

Bortezomib krijg je meestal als injectie onder de huid gespoten. Carfilzomib krijg je meestal als infuus en ixazomib als een pil.

De belangrijkste bijwerking van bortezomib is zenuwbeschadiging: polyneuropathie. In tegenstelling tot thalidomide kan de zenuwbeschadiging zich deels herstellen.
Carfilzomib heeft een sterkere werking dan bortezomib. Zowel carfilzomib als ixazomib veroorzaken geen neuropathie.

Monoklonale antistoffen bij multipel myeloom

Monoklonale antistoffen binden aan eiwitten op de kwaadaardige plasmacellen. Het afweersysteem herkent zo de kwaadaardige cellen en ruimt deze op. Dit heet ook wel immunotherapie.

De monoklonale antistof elotuzumab bindt aan het eiwit SLAMF7 op kwaadaardige plasmacellen. Elotuzumab is geregistreerd voor patiënten met multipel myeloom die minimaal 1 eerdere behandeling hebben gehad. Je krijgt het dan in combinatie met lenalidomide en dexamethason.

Elotuzumab krijg je via een infuus: 1 keer per week en daarna 1 x per 2 weken. Elotuzumab geeft over het algemeen weinig bijwerkingen. De meest voorkomende bijwerking is een verhoogde kans op infecties. Voor de start van het infuus je patiënt medicijnen om een reactie op het infuus tegen te gaan.

Bij patiënten met multipel myeloom die al meerdere behandelingen hebben gehad, kan een behandeling met daratumumab misschien nog helpen tegen de ziekte. Dit is een antistof dat bindt aan het eiwit CD38. Dit eiwit is aanwezig op plasmacellen maar ook op andere typen lichaamscellen. Je krijgt het via een infuus.

Daratumumab geeft weinig tot geen bijwerkingen. Wel is er een hogere kans op infecties. Voor de start van het infuus krijg je medicijnen om een reactie op het infuus tegen te gaan.

Hoe werkt doelgerichte therapie?

Doelgerichte therapie is een behandeling met medicijnen die specifiek aangrijpen op de kankercellen. Zo kan doelgerichte therapie kankercellen doden of de celdeling van kankercellen remmen.

De medicijnen verspreiden zich via het bloed door je lichaam. Ze kunnen op bijna alle plaatsen kankercellen bereiken. Een ander woord voor doelgerichte therapie is targeted therapy.

HDAC-remmers bij multipel myeloom

HDAC-remmers blokkeren het eiwit histondeacetylase (HDAC). Hierdoor kan de cel niet goed meer groeien en/of gaat deze dood. Bij tumorcellen gebeurt dat meer dan bij normale cellen.

De HDAC-remmer panobinostat is geregistreerd voor patiënten bij wie multipel myeloom terugkeert na behandeling en die al 2 of meer kuren met onder meer bortezomib en een IMiD hebben gehad. Panobinostat wordt samen met bortezomib en dexamethason gebruikt.

Bijwerkingen van deze therapie zijn onder andere:
  • het bloed stolt minder goed en u krijgt sneller blauwe plekken
  • een verhoogde kans op infecties
  • diarree
  • vermoeidheid

Behandeling van fitte patiënten onder de 70 jaar

Doelgerichte therapie is een onderdeel van de behandeling van fitte patiënten jonger dan 70 jaar. De behandeling bestaat uit:

  • inductiebehandeling om het aantal kwaadaardige plasmacellen te verlagen
  • autologe stamceltransplantatie
  • soms nog een consolidatiekuur na de stamceltransplantatie. Het doel hiervan is om het aantal kwaadaardige plasmacellen nog verder te verlagen. 
  • soms gevolgd door een onderhoudsbehandeling. U krijgt dan gedurende lange tijd een lage dosis doelgerichte therapie, bijvoorbeeld lenalidomide.

Tijdens de inductiefase krijgt u 3-4 kuren met 1 van de volgende combinaties van medicijnen:

  • bortezomib + thalidomide + dexamethason (VTD) 
  • bortezomib + cyclofosfamide + dexamethason (VCD) 

Bortezomib en thalidomide is doelgerichte therapie.
Dexamethason is een bijnierschorshormoon.
Cyclofosfamide is chemotherapie.

Behandeling van patiënten ouder dan 70 jaar en van niet fitte patiënten

Bent u ouder dan 70 jaar, bent u niet fit of heeft u naast kanker andere ziekten? Dan krijgt u een combinatiebehandeling waar doelgerichte therapie onderdeel van is.

Meestal is dit:

  • melfalan + prednison + bortezomib (MPV)
  • melfalan + prednison + thalidomide (MPT)
  • lenalidomide + dexamethason

Melfalan is chemotherapie.
Prednison en dexamethason zijn bijnierschorshormonen.
Bortezomib, thalidomide en lenalidomide zijn doelgerichte medicijnen.

Heeft u een ernstige zenuwbeschadiging (polyneuropathie), dan krijgt u als doelgerichte therapie lenalidomide. Thalidomide en bortezomib kunnen namelijk polyneuropathie veroorzaken of verergeren.

Terugkeer multipel myeloom

Is de ziekte bij u teruggekomen? Dan kunt u 1 van de volgende combinaties van medicijnen krijgen:

  • thalidomide en dexamethason
  • bortezomib en dexamethason 
  • lenalidomide en dexamethason
  • combinaties van nieuwere middelen 

Thalidomide, bortezomib en lenalidomide zijn doelgerichte medicijnen. Dexamethason is een bijnierschorshormoon.

Welke combinatie van medicijnen u krijgt, wordt onder andere bepaald door:

  • de medicijnen die u eerder heeft gekregen
  • hoe lang de ziekte rustig is gebleven 
  • de bijwerkingen die u heeft gehad

Soms krijgt u ook nog een lage dosis chemotherapie.

Doelgerichte therapie

In deze video zie je hoe doelgerichte therapie werkt.

Over deze pagina

De informatie in de bibliotheek is getoetst door medisch specialisten en andere deskundigen.

Laatste update: april 2017

Dit artikel is geschreven door KWF Kankerbestrijding, kanker.nl.

Met medewerking van

Dr. Minnema, M.C. (hematoloog), Dr. Raymakers. R.A.P. (hematoloog), Sikkel, R. (ervaringsdeskundige)