Onderzoek en diagnose

Schildwachtklierprocedure bij borstkanker

Opslaan

Zaait de tumor via lymfevaten uit, dan komen de kankercellen meestal eerst in één of soms meer schildwachtklieren terecht.

De schildwachtklier is de lymfeklier die als eerste het lymfevocht uit de tumor opvangt. Een ander woord voor schildwachtklier is poortwachterklier. Deze klier zal als eerste eventuele uitzaaiingen kunnen bevatten. 

De schildwachtklierprocedure is een onderzoek om te bekijken of er tumorcellen in de schildwachtklier zitten. Door de schildwachtklier op te sporen, selectief te verwijderen bij de operatie en te onderzoeken, kan de arts uitzaaiingen in een vroeg stadium ontdekken. De chirurg voert de schildwachtklierprocedure meestal uit tijdens de operatie voor borstkanker. 

Wanneer een schildwachtklierprocedure

Een schildwachtklierprocedure wordt overwogen bij:

  • patiënten met invasieve borstkanker die voor een borstoperatie in aanmerking komen
  • patiënten met DCIS waarbij een borstamputatie onderdeel van de behandeling is
  • patiënten waarbij de echografie van de oksel (eventueel inclusief punctie) geen uitzaaiingen heeft aangetoond
  • eventueel bij patiënten met een groot DCIS, die jonger zijn dan 55 jaar en die in aanmerking komen voor een borstsparende operatie omdat de arts van tevoren niet helemaal kan uitsluiten dat er toch een gebied van invasief borstkanker is ontstaan.

Verloop van de schildwachtklierprocedure

Om de schildwachtklier op te sporen wordt een zeer kleine hoeveelheid radioactieve vloeistof in de borst gespoten. Via de lymfebanen komt de vloeistof na ongeveer 15 minuten terecht in de schildwachtklier(en). Hiervan wordt na inwerken een lymfescan gemaakt. Indien nodig wordt de scan herhaald zodat uiteindelijk één of meer schildwachtklieren zichtbaar worden. 

Het tweede deel van dit onderzoek gebeurt ofwel onder lokale verdoving of onder narcose (dan vaak tegelijk met de borstoperatie). De chirurg zoekt met een kleine Geigerteller naar één of meer schildwachtklieren, gemiddeld worden er 2 schildwachtklieren gevonden. Een Geigerteller is een meetapparaatje dat de radioactieve lymfeklier(en) opspoort. Vaak spuit de chirurg ook inkt in de buurt van de tumor als de patiënt onder narcose is. De lymfebanen die van de plaats van de tumor afkomstig zijn, kleuren blauw en kunnen zo gevolgd worden tot aan de schildwachtklieren. 

Door deze combinatie van opsporingsmethoden is de kans op het vinden en verwijderen van de schildwachtklier(en) het grootst. 

Uitslag schildwachtklierprocedure

De patholoog onderzoekt de klieren onder de microscoop. Na 5 tot 10 werkdagen is de uitslag van het pathologisch onderzoek meestal bekend. 

Ongeveer 75% van de patiënten heeft geen tumorcellen in de schildwachtklieren. In dat geval is met hoge waarschijnlijkheid de rest van de okselklieren ook tumorvrij en wordt de oksel niet verder behandeld. 

Wordt er wél een uitzaaiing gevonden in de schildwachtklier(en), dan wordt vaak een aanvullende behandeling van de lymfeklieren geadviseerd, bijvoorbeeld een operatie of bestraling van de oksel. Met een operatie verwijdert de chirurg alle lymfeklieren in de oksel in dat gebied uit voorzorg. Meestal is hiervoor een tweede operatie nodig. Deze operatie heet een okselkliertoilet of okselklierdissectie. Ook kan worden gekozen voor bestraling, afhankelijk van het advies van het behandelend team.

Welke behandeling u krijgt als er wél uitzaaiingen in de schildwachtklier worden gevonden, hangt van veel factoren af, zoals:

  • de grootte van de uitzaaiing in de lymfeklieren
  • de grootte en de kenmerken van de tumor in de borst
  • de verdere (na)behandeling

Het mammateam bespreekt de mogelijkheden en legt deze daarna aan u voor. Tegenwoordig is bestraling de meest voorkomende behandeling. 

Als er slechts enkele tumorcellen in de lymfeklieren zijn aangetoond, dit is geen uitzaaiing maar wordt ‘geisoleerde tumorcellen’ genoemd, wordt een afwachtend beleid afgesproken. Dat is verantwoord. U blijft sowieso onder controle bij het mammateam, in ieder geval de eerste 5 jaar jaarlijks.

Grootte van de lymfeklieruitzaaiingen

Lymfeklieruitzaaiingen worden naar grootte ingedeeld. Macro betekent groter dan 2 millimeter. Micro betekent tussen de 0,2 en 2 millimeter. Geïsoleerde tumorcellen betekent kleiner dan < 0,2 mm. Dit onderscheid zegt iets over de prognose. Bij kleine uitzaaiingen en bij geïsoleerde tumorcellen blijken de overlevingskansen bijna altijd even groot als bij patiënten bij wie geen uitzaaiingen in de oksel zijn aangetoond. De verdere prognose hangt af van de tumorkenmerken.

Afvloed naar schildwachtklieren buiten de oksel

Bij een klein aantal patiënten vloeit lymfevocht naar een lymfekliergebied buiten de oksel, zoals rondom het sleutelbeen of naast het borstbeen. Soms kan er afvloed zijn naar zowel de oksel alsook buiten de oksel. Denkt het mammateam dat dit behandeld moet worden, dan is dat meestal met bestraling. Deze gebieden zijn moeilijk te opereren.

Voor- en nadelen van het schildwachtonderzoek

Bespreek de voor- en nadelen en de eventuele toepassing van deze procedure met uw arts. De procedure heeft een kleine kans op complicaties. Bijvoorbeeld een verminderd gevoel in de huid rondom het litteken en vochtophoping (lymfoedeem). Het risico op lymfoedeem is groter als het gebied na de operatie ook wordt bestraald of uitgebreider geopereerd.

Na verwijdering schildwachtklier

Na de verwijdering onderzoekt een patholoog de schildwachtklieren onder een microscoop. Na 5 tot 10 werkdagen is de uitslag van het pathologisch onderzoek bekend. Afhankelijk van de uitslag van de schildwachtklier en van de tumor in de borst bepalen de artsen of een vervolgbehandeling nodig is en zo ja, welke.

Lymfeklieren rond de borst

Lymfeklieren rond de borst
Als borstkanker uitzaait, is dat vaak eerst naar de lymfeklieren rondom de borst. Deze lymfeklieren liggen in de oksel (1), bij het sleutelbeen (2) en onder het borstbeen (3).

Over deze pagina

De informatie in de bibliotheek is getoetst door medisch specialisten en andere deskundigen.

Laatste update: juni 2015

Dit artikel is geschreven door KWF Kankerbestrijding, kanker.nl.

Met medewerking van

Dr. Duijnhoven van, F. (chirurg), Borstkankervereniging Nederland, Dr. Koppert, L.B. (chirurg-oncoloog), Dr. Zonderland, H.M. (radioloog), Dr. Russell, N.S. (radiotherapeut)