Omgaan met niet meer beter worden

Spiritualiteit (zingeving)

Opslaan

Kun je niet meer beter worden, dan stel je je waarschijnlijk allerlei vragen. Praktische vragen, zoals: wat kan ik allemaal nog regelen en afhandelen? Maar ook ‘diepe’ vragen over het leven en over de dood (levensvragen).

Voorbeelden van dit soort vragen zijn: Waarom ik? Heb ik iets verkeerd gedaan? Waarom moet ik zo lijden? Maar ook: Wat is er nu eigenlijk nog belangrijk voor mij, voor mijn gezin en voor mijn dierbaren? Hoe kan ik mijn leven nog zin geven? Hoe wil ik herinnerd worden?

Het antwoord op deze vragen hangt onder andere af van de manier waarop je in het leven staat, je leeftijd, je culturele achtergrond of je geloof.

Misschien kom je er niet uit en pieker je veel. Erover praten kan dan helpen. Een ander kan je vragen niet beantwoorden, maar wel naar je luisteren en je vragen stellen. Hierdoor kun je zelf misschien je eigen antwoorden vinden. Praten kan ook opluchten, en helpen bij angst en somberheid.

Je kunt praten met mensen die dichtbij je staan, met lotgenoten of met een professionele zorgverlener.

Bestaanscrisis

Beseffen dat genezen niet meer mogelijk is, is een heftige gebeurtenis. Een aantal mensen komt daardoor in een bestaanscrisis. Dan lijkt niets meer vanzelfsprekend en kan iemand het volgende ervaren:

  • een sterk besef van sterfelijkheid
  • vragen over de dood en daarna
  • het gevoel dat er geen toekomst meer is
  • angst voor pijn en lijden
  • emoties als angst, wanhoop en radeloosheid
  • gevoelens van eenzaamheid en verlatenheid
  • verlies van controle en eigenwaarde

Mensen die in een bestaanscrisis raken, kunnen hulp krijgen van een geestelijk verzorger, een medisch maatschappelijk werker, een psycholoog of psychiater.

Omslagpunt

Een bestaanscrisis kan eng zijn. Zeker als je op een dieptepunt bent gekomen. Maar dat punt kan ook een omslagpunt zijn, waardoor je je daarna weer wat beter gaat voelen. Dan kunnen er momenten zijn waarop je de zin van het leven weer ziet en voelt.

Sommige mensen komen er sterker uit of hebben minder angst voor de dood. Anderen nemen zich voor bepaalde dingen in hun leven te veranderen. Ook zijn er mensen die daarna opener en bewuster in het leven staan.  

Wie kunnen je helpen?

Met levensvragen en spirituele problemen kun je terecht bij:

  • je (huis)arts of verpleegkundige
  • een geestelijk verzorger
  • een medisch maatschappelijk werker
  • een psycholoog

Zij kunnen je steunen en samen met je kijken waar je kracht en inspiratie uit haalt. Daardoor leer je zo goed mogelijk omgaan met je situatie. En kun je toegroeien naar het moment van afscheid nemen.

In de terminale fase kun je ook met een vrijwilliger van de Vrijwilligers Palliatieve Terminale Zorg (VPTZ) bespreken welke belangrijke vragen je bezighouden. Dat geldt ook voor je naasten.

Arts en (wijk)verpleegkundige

Je arts of de verpleegkundige kan je vragen wat je bezig houdt en wat je nog belangrijk vindt. Je kunt dit ook zelf aan je arts of verpleegkundige vertellen.

Als je dat wilt, verwijst je arts of de verpleegkundige je naar een geestelijk verzorger. Je kunt ook zelf contact opnemen met een geestelijk verzorger.

Misschien heb je last van angst, depressie, eenzaamheid of heb je een moeilijk contact met een familielid. Dan kan de arts of verpleegkundige met je bespreken of je een verwijzing wilt naar een medisch maatschappelijk werker of psycholoog. Dat geldt ook als je in een bestaanscrisis bent geraakt.

Vermoedt de arts of verpleegkundige dat je psychiatrische problemen hebt, dan overlegt de arts met je over verwijzing naar een psychiater.

Geestelijk verzorger

Bij een geestelijk verzorger kun je terecht met vragen over zin en zingeving. Vragen zoals:

  • Wat is de zin van deze ziekte?
  • Waarom overkomt mij dit ?
  • Wie ben ik ?
  • Wie ben ik voor de mensen om mij heen?
  • Hoe bereid ik mij voor op de naderende dood?
  • Hoe rond ik het leven af?

Bij een geestelijk verzorger denken mensen meestal aan een geloof. Maar een geestelijk verzorger is er voor iedereen met levensvragen. Hij of zij heeft aandacht voor wat mensen raakt en bezighoudt. Geloof kan daar een onderdeel van zijn, maar dat hoeft niet.

Hij helpt je duidelijk te krijgen wat voor je van waarde is. En wat je troost, kracht en houvast geeft. Bij het maken van belangrijke keuzes kun je hier op terugvallen.

Een geestelijk verzorger kan ook helpen bij een bestaanscrisis. Duurt die crisis langer dan enkele dagen, dan zal hij overleggen met bijvoorbeeld je arts of een psycholoog of je extra ondersteuning nodig hebt, en hoe die het best gegeven kan worden.

Je kunt met je huisarts of wijkverpleegkundige bespreken welke geestelijke verzorger bij je past. Dat kan een pastor, predikant, priester, imam, pandit, algemeen geestelijk verzorger of humanistisch raadsman zijn. Als je opgenomen bent in een ziekenhuis of zorginstelling kun je vragen naar een geestelijk verzorger.

Een geestelijk verzorger is er ook voor je naasten. Als je dat wilt, kan hij een ritueel uitvoeren om je te steunen (ziekenzalving, zegening, gebed om kracht voor het afscheid of om vergeving).

Medisch maatschappelijk werker

Een medisch maatschappelijk werker kan je steun geven bij verdriet, zorgen en onzekerheden en je helpen met praktische vragen, bijvoorbeeld over zorg thuis, je werk, geldzaken en vergoedingen.

Psycholoog

Vind je het moeilijk om bepaalde gedachten en gevoelens te bespreken met mensen in je directe omgeving, dan kun je praten met een psycholoog. Hij of zij kan je ook helpen als je vastloopt in het verwerken van wat je overkomt, of bij een bestaanscrisis. De psycholoog voert een of meer gesprekken met je. Het doel daarvan is dat je kunt omgaan met je situatie en de gevoelens die daarbij horen.

Psychiater

Een psychiater is een arts die zich gespecialiseerd heeft in psychische aandoeningen. Deze arts kan je helpen als je in een depressie bent geraakt of een andere psychische aandoening hebt. Hij praat met je en kan je voorstellen om bepaalde medicijnen te gebruiken.

Speciaal opgeleide vrijwilligers (palliatief-terminale fase)

De Vrijwilligers Palliatieve Terminale Zorg (VPTZ) geven hulp en begeleiding aan mensen die niet lang meer te leven hebben en hun naasten. Met een vrijwilliger van de VPTZ kun je bespreken welke belangrijke vragen je bezighouden. Dat geldt ook voor je naaste(n).

Over deze pagina

De informatie in de bibliotheek is getoetst door medisch specialisten en andere deskundigen.

Laatste update: oktober 2018

Dit artikel is geschreven door kanker.nl.

Met medewerking van

Richtlijnwekgroep 'Zingeving en spiritualiteit in de palliatieve fase'