Wat is…?

Aanpassingsstoornis bij kanker

Opslaan

Kanker gaat samen met onzekerheid. De ziekte kan gevoelens van onkwetsbaarheid, controle, rechtvaardigheid en zinvolheid aantasten. Ook kunnen de klachten en behandeling van de ziekte erg belastend zijn, zowel lichamelijk als psychisch.

Aanpassen aan veranderingen

Heeft u kanker? Dan moet u zich aanpassen aan de veranderingen die de ziekte en de behandelingen met zich meebrengen. Bijvoorbeeld aan de lichamelijke gevolgen en de beperkingen die daar vaak mee samenhangen. Of aan (tijdelijk) niet meer kunnen werken en niet meer alle dagelijkse dingen kunnen doen.

Veerkracht

Om u te kunnen aanpassen is veerkracht nodig. Dit is de buffer waarmee we schokken van het leven kunnen opvangen. Onder veerkracht wordt verstaan: het proces of de mogelijkheid om zich succesvol aan te passen ondanks moeilijke of bedreigende omstandigheden.

Aanpassingsstoornis

Beschikt u (tijdelijk) over onvoldoende veerkracht om u aan te kunnen passen aan veranderende omstandigheden, dan kan dit tot een aanpassingsstoornis leiden. U kunt het gevoel hebben dat u vastloopt of de situatie niet aankunt.

Wat is een aanpassingstoornis?

Een aanpassingsstoornis is altijd een combinatie van:

  • stressoren: factoren die verband houden met (de behandeling voor) kanker en het proces rondom kanker en stress veroorzaken
  • onvoldoende veerkracht
  • symptomen en klachten (psychisch en/of lichamelijk)

Stressoren kunnen zijn:

  • de fase voor de diagnose met angst en onzekerheid over wat er komen gaat
  • de diagnose, behandeling en de gevolgen daarvan
  • de angst voor slechte vooruitzichten of angst voor terugkeer van de ziekte
  • beperkingen in lichamelijk, psychosociaal en maatschappelijk functioneren
  • verlies, bijvoorbeeld van gezondheid, van werk of van bepaalde dingen doen samen met anderen
  • voorbereiding op afscheid (als de behandeling niet succesvol is)

Onvoldoende veerkracht kan het gevolg zijn van 1 of meer van de volgende factoren:

  • verlies van lichamelijke gezondheid
  • een gebrek aan zelfvertrouwen en onafhankelijkheid
  • te weinig steun van de directe omgeving (familie, vrienden, buren)
  • verlies van zingeving
  • een gebrek aan vaardigheden om met problemen en stress om te gaan (persoonlijkheidsstructuur)
  • eerdere traumatische ervaringen

Symptomen en klachten kunnen zijn:

  • angst
  • depressieve klachten, zoals somberheid en lusteloosheid
  • vermoeidheid
  • pijn
  • concentratieproblemen
  • slaapproblemen
  • beperkingen in functioneren
  • relatieproblemen
  • problemen rond werk en werkhervatting

In welke fase van het ziekteproces kan zich een aanpassingsstoornis ontwikkelen?

In alle fasen van de ziekte wordt een beroep gedaan op het aanpassingsvermogen van iemand die kanker heeft. Dus in alle fasen kan iemand een aanpassingsstoornis ontwikkelen.

Kort na de diagnose en tijdens de behandeling spelen vaak een rol: onzekerheid, de belasting van de onderzoeken en de behandeling en de verstoring van het evenwicht van het dagelijks leven.

Na de behandeling wordt ook veel van iemands aanpassingsvermogen gevraagd. Hij moet met de gevolgen van de ziekte leren leven, bijvoorbeeld langdurige onzekerheid door angst voor terugkeer van de kanker. En met late gevolgen van de ziekte en de behandeling zoals vermoeidheid en energieverlies. Ook moet hij weer re-integreren in werk.

Als iemand weet dat hij niet meer beter wordt, moet hij zich aanpassen aan de onvermijdelijkheid dat genezing niet meer mogelijk is en omgaan met het (naderende) afscheid.

Ernst van een aanpassingsstoornis

Heeft u een aanpassingsstoornis? Dan kan dit leiden tot lichte klachten waar u zelf oplossingen voor vindt of die met een korte behandeling over kunnen gaan. Maar een aanpassingsstoornis kan ook ernstig leed met zich meebrengen. Bijvoorbeeld als u niet meer kan slapen of als de angst ervoor zorgt dat u niet goed meer functioneert of gedachten krijgt dat het leven niet meer de moeite waard is. Mensen hebben hierbij zelf vaak het gevoel dat ze vastlopen en er zelf niet meer uit kunnen komen.Dan is het belangrijk zo snel mogelijk professionele hulp in te schakelen.

Aanpassingstoornis bij naasten

Ook naasten kunnen een aanpassingsstoornis krijgen. Kanker kan zoveel stress veroorzaken dat relaties onder druk komen te staan. Daarnaast moeten zowel de patiënt als de naasten zich door de kanker vaak steeds opnieuw aanpassen, bijvoorbeeld op het gebied van sociale activiteiten en seksualiteit. Dit is in elke relatie lastig, maar zeker wanneer er kanker in het spel is.

Over deze pagina

De informatie in de bibliotheek is getoetst door medisch specialisten en andere deskundigen.

Laatste update: september 2016

Dit artikel is geschreven door kanker.nl.

Met medewerking van

Brouwer, T. (ervaringsdeskundige), Dr. Graaf, I. de (overige deskundige), Pet, A. (psycholoog), Dr. Vos, T. (psychiater)