Erfelijke aanleg van eierstokkanker

Risicoverminderende eileider– en eierstokverwijdering

Opslaan

Heb je een erfelijke aanleg voor eierstokkanker, dan is er helaas geen manier om erachter te komen of je eierstokkanker gaat krijgen. Bovendien heeft eierstokkanker geen duidelijk voorstadium. Vroege opsporing door screening is daardoor niet mogelijk.

Je kunt uit voorzorg je eierstokken en eileiders laten verwijderen: een risicoverminderende of preventieve operatie. Dit is het enige wat controle-onderzoeken kunt doen om het ontstaan van eierstok-/eileiderkanker te voorkomen.

Dit preventief verwijderen van de eierstokken en de eileiders verlaagt het risico tot bijna 0%. Het risico is niet helemaal weg, omdat er na deze operatie heel zelden een soort eierstokkanker van het buikvlies ontstaat. Het buikvlies dat aan de binnenkant van de buik zit heeft een vergelijkbare oorsprong als het weefsel van de eierstokken en eileiders.

Daarom krijgen vrouwen met een hoog risico op eierstokkanker het advies na te denken over een risicoverminderende operatie.Dat geldt voor:

Vrouwen met een mutatie in het BRCA1- of BRCA2-gen krijgen het advies om de eileiders en eierstokken preventief te laten verwijderen. Dat geldt voor BRCA1-genmutatiedrager vanaf 35-40 jaar, en bij BRCA2-genmutatiedragers tussen en vanaf 40-45 jaar.

Na de operatie kun je geen kinderen meer krijgen en kom je meteen in de overgang.

Voorgeschiedenis

Voor vrouwen die behandeld zijn voor borst- en eierstokkanker kunnen risico’s, geadviseerde onderzoeken en afwegingen over preventieve operaties verschillen van die van vrouwen die niet behandeld zijn voor borst- en eierstokkanker.

De operatie

De arts verwijdert de eierstokken en de eileiders meestal tijdens een kijkoperatie. Je gaat hiervoor onder narcose. Een ander woord voor een kijkoperatie is laparoscopie. De arts vult de buik met koolzuurgas via een kleine snee onder de navel. Door dit gas zet de buikholte uit. Zo ontstaat er meer ruimte om met een kijkbuis alle buikorganen te inspecteren. De arts verwijdert de eierstokken en eileiders daarna via 2 kleine sneetjes onderin de buik.

Deze operatie vindt plaats in dagbehandeling in het ziekenhuis. Soms blijkt tijdens de ingreep dat toch een ‘gewone’ buikoperatie nodig is om de eierstokken en eileiders te kunnen verwijderen. Dan moet je langer in het ziekenhuis blijven.

Lichamelijke gevolgen

De eierstokverwijdering via een kijkoperatie is medisch gezien geen zware ingreep. De eerste dagen na de operatie kun je pijn voelen in je schouder of buik. Dit komt door het ingebrachte koolzuurgas. Ook kun je in het begin last hebben van vermoeidheid en kun je je zwak voelen.

Abrupte overgang

Ben je nog niet in de overgang? Dan zorgt de eierstokverwijdering voor een daling van de productie van vrouwelijke hormonen. Hierdoor stopt je menstruatie en kom je direct in de overgang. Je kunt dezelfde klachten hebben als bij de normale overgang. Bijvoorbeeld:

  • opvliegers en, transpiratieaanvallen
  • een droge vagina
  • minder zin in vrijen
  • botontkalking
  • slechter slapen
  • stemmingswisselingen
  • verhoogde kans op hart- en vaatziekten

Bij een risicoverminderende eierstokverwijdering kunnen overgangsklachten soms ernstiger zijn dan bij een normale overgang. Hoe erg dit is, is niet te voorspellen. Dit hangt ook af van de persoon zelf. De overgangsklachten kunnen direct beginnen na de operatie. Vraag je arts om advies, bijvoorbeeld wat je kunt doen tegen opvliegers.

Botontkalking

Zijn je eierstokken rond je 40e verwijderd? Dan kun je op jongere leeftijd dan andere vrouwen last krijgen van botontkalking. Vraag je arts om advies.

Afhankelijk van je leeftijd kan de arts korte tijd vrouwelijke hormonen voorschrijven. Vrouwelijke hormonen worden niet voorgeschreven aan vrouwen die borstkanker hebben of hebben gehad. Verder hangt dit af van welke klachten je hebt, hoe erg de klachten zijn en je persoonlijke voorkeur.

Kiezen tussen controle of een risicoverminderende operatie

Is bij jou een mutatie in het BRCA1- of BRCA2-gen gevonden? Dan krijg je het advies om jezelf regelmatig te laten controleren op eierstokkanker. Ook vraagt de arts je om na te denken of je je borsten en eierstokken uit voorzorg wil laten verwijderen.

Heb je al erfelijke borst- en eierstokkanker, dan hangt het advies onder andere af van:

  • je leeftijd
  • het stadium van de ziekte
  • de behandelmogelijkheden

Het is moeilijk om te kiezen tussen regelmatig controle-onderzoek of een risicoverminderende operatie. Naast verstandelijke afwegingen spelen emoties en herinneringen een rol. Zo kunnen je ervaringen met het verloop van de ziekte in je familie van grote invloed zijn op de keuze die je uiteindelijk maakt.

Misschien vraag je je af of vrouwen die een risicoverminderende operatie hebben gehad gezonder of langer leven dan vrouwen die kiezen voor regelmatige controle. Uit onderzoek blijkt dat bij een risicoverminderende operatie de gemiddelde levensverwachting hoger is dan bij regelmatig onderzoek.

Het is belangrijk dat je goed geïnformeerd bent over de gevolgen van alle mogelijkheden. Vraag je arts of klinisch geneticus daarnaar. Je kunt ook je huisarts hierbij betrekken.

Kiezen voor een risicoverminderende operatie

Risicoverminderende operaties kunnen voorkomen dat je erfelijke  borst- en eierstokkanker krijgt. Vrouwen die kiezen voor een risicoverminderende operatie doen dat vaak uit angst om borst- en eierstokkanker te krijgen. Ook het verloop van de ziekte bij familieleden speelt vaak een rol.

De risicoverminderende operatie kan ervoor zorgen dat de angst voor kanker afneemt. Hoe moeilijk, verdrietig en ingrijpend de beslissing ook is. Psychisch is een operatie ingrijpend. De meeste vrouwen hebben tijd nodig om te verwerken dat ze op vrij jonge leeftijd in de overgang zijn gekomen. En dus niet meer vruchtbaar zijn.  Door de operatie kan het beeld dat vrouwen van zichzelf hebben veranderd zijn. De eierstokken hebben ook een hormonale functie en daardoor invloed op uw seksleven, botdichtheid en hart en bloedvaten.

Leeftijd

Hoe jonger een vrouw is op het moment van een risicoverminderende operatie, hoe meer zij de kans op kanker verlaagt. Een jongere vrouw heeft in principe nog een heel leven voor zich. Het risico is daardoor groot dat zich in die jaren erfelijke borst- en eierstokkanker ontwikkelt. Een operatie kan dat risico sterk verkleinen.

Ben je ouder als de erfelijke aanleg wordt vastgesteld, bijvoorbeeld 65 jaar? Dan is het aantal verwachte levensjaren dat je wint kleiner. Het risico dat je alsnog borstkanker of eierstokkanker krijgt, is relatief kleiner. Daardoor is de mogelijke winst in levensjaren door risicoverminderende operaties kleiner.

Over deze pagina

De informatie in de bibliotheek is getoetst door medisch specialisten en andere deskundigen.

Laatste update: april 2015

Dit artikel is geschreven door KWF Kankerbestrijding, Olijf, netwerk vrouwen met gynaecologische kanker.

Met medewerking van

Dr. Adank, M.A. (klinisch geneticus), Keurentjes, J. (oncologieverpleegkundige), Prof. Mourits, M. (gynaecoloog)