Hoofdhuidkoeling

Tmc over deze informatie
Hoofdhuidkoeling, haarkoeling, ijsmuts, vele benamingen voor een methode om haaruitval door chemotherapie te voorkomen. Hoofdhuidkoeling wordt al sinds 1970 gedaan. Maar wat is het eigenlijk en waarom wordt het toegepast?

Waarom hoofdhuidkoeling?

Chemotherapie leidt vaak tot haaruitval. Hoewel dit bijna altijd tijdelijk is, vinden veel patiënten, zowel voor vrouwen als mannen het erg vervelend. Ook voor naasten kan het confronterend zijn. De verandering van het uiterlijk is erg heftig en kan de kwaliteit van leven negatief beïnvloeden. Haarverlies maakt het ook voor de buitenwereld zichtbaar dat iemand ziek is. Hoofdhuidkoeling tijdens chemotherapie kan haaruitval voorkomen of verminderen. En daardoor positief bijdragen aan de kwaliteit van leven.

Hoe werkt hoofdhuidkoeling?

Cytostatica beschadigen de haarvormende cellen in de haarwortels. De haarproductie neemt hierdoor af. Het haar wordt dunner, breekt makkelijker af of valt uit. Hoofdhuidkoeling zorgt ervoor dat er minder bloedtoevoer naar de haarwortels is. En dus ook minder toevoer van cytostatica. Bovendien zorgt de lagere temperatuur ervoor dat er minder schadelijke stoffen in de haarwortels komen.

Hoe wordt hoofdhuidkoeling toegepast?

Vóór, tijdens en enige tijd na de chemotherapie krijgt u een koelkap op het hoofd die de hoofdhuid koelt. Er stroomt koelvloeistof door de kap. De kap is met slangen verbonden aan een koelapparaat die de vloeistof koelt. De temperatuur van de hoofdhuid neemt hierdoor af tot ongeveer 15-25°C. Voor de effectiviteit van hoofdhuidkoeling is het van groot belang dat de kap goed aansluit op het hoofd. Er bestaan daarom verschillende maten kappen.

Hoe lang duurt hoofdhuidkoeling?

Krijgt u hoofdhuidkoeling, dan bent u ongeveer 5 kwartier tot 2 uur langer in het ziekenhuis aanwezig dan zonder deze behandeling. De hoofdhuidkoeling start een half uur vóór aanvang van de chemotherapie. Het duurt na het einde van de chemotherapie nog 20 tot 90 minuten. Dit heet de nakoeltijd. Hoe lang de nakoeltijd precies is, is afhankelijk van het type chemotherapie.

Hoe zijn de resultaten?

Hoofdhuidkoeling voorkomt of verminderd haaruitval als gevolg van chemotherapie. Dit is wetenschappelijk bewezen. Maar hoe goed het werkt, verschilt per persoon. Het is vooral afhankelijk van het soort en de hoeveelheid cytostatica die u krijgt. Hoofdhuidkoeling is succesvol als u zo tevreden bent met het haarbehoud dat u geen behoefte heeft aan het dragen van een pruik of andere hoofdbedekking. Het succespercentage van hoofdhuidkoeling is gemiddeld ongeveer 50%. Bij sommige soorten kuren zijn de resultaten beter. Bij andere kuren zijn de resultaten zo slecht dat hoofdhuidkoeling bij die kuren niet geadviseerd wordt.

Hoe wordt hoofdhuidkoeling verdragen?

De meeste patiënten verdragen hoofdhuidkoeling goed. Het is wel sterk persoonsafhankelijk. Vooral de eerste 10 tot 15 minuten vinden mensen vaak koud en onaangenaam. Daarna treedt gewenning op en kunnen de meeste patiënten de hoofdhuidkoeling goed verdragen. Sommige patiënten hebben last van hoofdpijn. Meestal kan paracetamol dit verhelpen. Andere bijwerkingen treden nauwelijks op en zijn niet ernstig.

Wie komt voor hoofdhuidkoeling in aanmerking?

In het begin kregen vooral vrouwen met borstkanker deze behandeling. Tegenwoordig gebeurt het steeds meer bij andere soorten kanker en ook meer bij mannen. 

Hoofdhuidkoeling wordt niet toegepast bij enkele zeldzame aandoeningen waarbij koude vermeden moet worden.

Verder vinden sommige artsen en verpleegkundigen dat hoofdhuidkoeling niet moet worden gedaan bij aanvullende (adjuvante) chemotherapie. Omdat er een risico is dat door de hoofdhuidkoeling de chemotherapie niet goed werkt bij kwaadaardige cellen in de hoofdhuid. Daarom wordt hoofdhuidkoeling ontraden bij de meeste patiënten met kwaadaardige bloed- en lymfklierziekten. Maar bij bijna alle andere soorten kanker zijn uitzaaiingen in de hoofdhuid zeldzaam. 

Hoofdhuidkoeling wordt sinds tientallen jaren bij duizenden patiënten bij aanvullende chemotherapie gedaan. En er is daarbij nog nooit een nadelige invloed op het ziekteverloop beschreven. In verreweg de meeste Nederlandse ziekenhuizen is hoofdhuidkoeling dan ook wel mogelijk bij aanvullende chemotherapie.

Hoofdhuidkoeling bij chemotherapie
Koeling van de huid gebeurt met een koelkap van zacht kunststof (foto: Catharina ziekenhuis).

Hoofdhuidkoeling bij chemotherapie

Wat is hoofdhuidkoeling bij chemotherapie en welke gevolgen heeft dit voor het haar?